Polski rynek sztuki znajduje się dziś w momencie, który jeszcze dekadę temu trudno byłoby przewidzieć. Za nami kilkanaście lat dynamicznego wzrostu – zarówno pod względem wartości, jak i skali aktywności. Wystarczy spojrzeć na liczby generowane przez DESA Unicum: od obrotów na poziomie 4 mln zł w 2005 roku do 218 mln zł w roku 2025, przy niemal 200 aukcjach rocznie. To jednak nie tylko wzrost ilościowy, ale przede wszystkim zmiana jakościowa, która przełożyła się na sposób funkcjonowania całego rynku, czyli jego większą dojrzałość, profesjonalizację, selektywność i rosnącą świadomość uczestników.
Z perspektywy domu aukcyjnego widzimy bardzo wyraźnie, że ten proces doprowadził nas do momentu, w którym polski rynek sztuki może być postrzegany jako pełnoprawny uczestnik europejskiego ekosystemu. Skala, którą DESA Unicum osiąga po niespełna trzech dekadach działalności, jest porównywalna z domami aukcyjnymi o znacznie dłuższej historii. Nasz wynik na poziomie ponad 43 mln euro plasuje nas dziś wśród takich instytucji jak wiedeńskie Dorotheum (55,1 mln euro) czy monachijskie Ketterer Kunst (56,6 mln euro), które budowały swoją pozycję przez kilkadziesiąt, a nawet kilkaset lat. To nie tylko kwestia wzrostu, ale dowód na przyspieszoną dojrzałość całego rynku oraz efekt konsekwentnego budowania jakości, wiarygodności i zaufania.
Ten rozwój szczególnie wyraźnie widać w rekordowych transakcjach, które w ostatnich latach wyznaczały kolejne punkty odniesienia i jednocześnie pozwalały polskiemu rynkowi przekraczać istotne progi psychologiczne – najpierw 5 mln zł, następnie 10 mln zł, aż wreszcie poziom powyżej 20 mln zł. Sprzedaż rzeźby „Tancerka z palcem na brodzie” Antonio Canovy w 2019 roku za 6 mln zł, instalacji „Tłum III” Magdaleny Abakanowicz w 2021 roku za ponad 13 mln zł czy obrazu „Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego w 2025 roku, który sprzedano za ponad 22 mln zł, pokazują skalę ewolucji, jaka dokonała się na rynku. Ich znaczenie wykracza jednak poza same wyniki – to kolejne etapy procesu, w którym rynek buduje zdolność do absorbowania dzieł o randze muzealnej i stopniowo redefiniuje swoje granice.
Równolegle do segmentu najwyższych cen rozwija się jednak równie istotny obszar, projektów, które poszerzają rynek i otwierają go na nowych uczestników. Aukcje Sztuki Najnowszej, Fotografii, Designu czy dynamiczne licytacje prac na papierze pokazują, że pierwsze doświadczenia kolekcjonerskie mogą zaczynać się od niższego progu wejścia, bez utraty jakości czy znaczenia artystycznego. Dobrym przykładem jest zeszłoroczna aukcja dzieł Tadeusza Kantora z kolekcji Stefanii Marii Vaselli Pigi, która pokazała, że prace na papierze mogą budzić olbrzymie emocje i licytować się powyżej estymacji. To właśnie w tym szerokim spektrum, od dzieł klasy muzealnej po prace dostępne dla nowych kolekcjonerów, kształtuje się dziś siła i stabilność rynku sztuki.
W DESA Unicum od lat konsekwentnie rozwijamy ten model, traktując naszą rolę nie tylko jako domu aukcyjnego, ale także największej prywatnej instytucji kultury. Organizujemy ponad 200 aukcji oraz ponad 100 bezpłatnych wystaw rocznie – nadając sztuce kontekst i włączając ja w liczne projekty edukacyjne oraz działania digitalowe. Pozwala to rozwijać kompetencje zarówno obecnych, jak i przyszłych uczestników rynku, a także budować trwały obieg sztuki między kolekcjami prywatnymi a instytucjami publicznymi.
Bardzo uważnie obserwujemy i adaptujemy najważniejsze trendy obecne na dojrzałych rynkach zachodnich. Jednym z nich jest rosnące znaczenie aukcji kolekcji, które dziś na stałe weszły do naszego kalendarza i stanowią jeden z najbardziej wymagających, ale też najbardziej prestiżowych formatów sprzedaży. Projekty takie jak aukcje dzieł z kolekcji Grażyny Kulczyk czy zbioru gitar Jana Borysewicza pokazują, że polski rynek osiągnął poziom, na którym możliwe jest prowadzenie kompleksowych, wielowątkowych projektów kolekcjonerskich.
Naturalnym rozwinięciem naszej misji są projekty takie jak platforma „Sztuka Kobiet”, która stanowi odpowiedź na potrzebę rewizji kanonu oraz przywrócenie artystkom, kolekcjonerkom i kuratorkom należne im znaczenie na rynku. Jednocześnie realizujemy kompleksowe projekty kolekcjonerskie, które wyznaczają nowe standardy dla rynku. W 2022 roku pięć aukcji dzieł z kolekcji Grażyny Kulczyk osiągnęło łączny obrót na poziomie 37,4 mln zł. Sprzedaż blisko 200 obiektów ustanowiła rekord, czyniąc ten projekt najdroższą aukcją kolekcji w historii polskiego rynku sztuki. To przykład dojrzałości rynku, w którym kolekcje przestają być zamkniętym zbiorem, a stają się świadomie zarządzanym kapitałem kulturowym.
Rozpoczęcie współpracy z Bankiem Pekao S.A. przy platformie Pekao Dimensions traktujemy jako ważny moment w dalszym rozwoju tej strategii. To dla nas naturalne otwarcie kolejnej przestrzeni, w której sztuka nie tylko cieszy oko, wzbudza emocje i inspiruje, ale staje się również istotnym elementem doświadczeń inwestycyjnych.
Mam nadzieję, że obecność DESA Unicum w Pekao Dimensions pozwoli Państwu spojrzeć na rynek sztuki w szerszym kontekście. Nie tylko jako na obszar kolekcjonerskich pasji, ale także jako przestrzeń świadomych decyzji i długofalowego budowania wartości.
Autorka: Agata Szkup, Prezes Zarządu DESA Unicum