Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy

„Ostatni zamek” to wystawa poświęcona współczesnym polskim zamkom – ich formom, funkcjom i znaczeniom. Projekt analizuje, dlaczego ta średniowieczna typologia wciąż pociąga inwestorów i architektów. Stawia pytania o jej dzisiejsze znaczenie.

Zamek Królewski w Warszawie zbadał ten temat oczami fotografów Nicolasa Grospierre’a, Marty Ejsmont i Mateusza Pawlukiewicza, a także poprzez rysunki architektoniczne, makiety, archiwalia i infografiki. Za część artystyczną wystawy odpowiada grupa Turnus wraz z młodymi twórcami, którzy zbudują własny współczesny zamek.

Oryginalne funkcje zamku: twierdza i rezydencja, dawno straciły rację bytu; warstwa symboliczna przetrwała, a co więcej, wciąż jest istotna. Między anachronicznością zamku jako obiektu architektonicznego a jego aktualnością jako środka przekazu rodzi się napięcie. Dla jego zbadania projekt wprowadza pojęcie „zamczystość”: kulturowe postrzeganie obiektu jako zamku, oparte na zbiorowych wyobrażeniach, a nie na jego prawdziwej historii lub autentyczności. Rozpatrywane z tej perspektywy Wawel, Tykocin, Zamek Królewski, Stobnica i inne zamczyste budowle stoją w jednym rzędzie równoprawnych manifestacji tego samego archetypu. Dekonstrukcja zamczystości pomaga zrozumieć związek między świadomie konstruowanym przez architektów obrazem zamku a komunikatem wysyłanym przez zamek-symbol.

Wystawa koncentruje się na najnowszych zamkach, ale dowodzi, że korzenie ich współczesnego postrzegania tkwią w XIX wieku. To wtedy wytworzył się język zamczystości, którym posługujemy się dziś. Obejmuje skalę, sposób ekspozycji, typ kostiumu architektonicznego, decyzję, czy pozostawić zamek w stanie ruiny, czy doprowadzić do stanu nowości. Ponieważ współczesny obraz najważniejszych polskich symboli narodowych – Wawelu i Zamku Królewskiego w Warszawie, został ukształtowany stosunkowo niedawno, w XX wieku, również one korzystają z tego języka.

Wystawa eksploruje zamczystość poprzez fotografię i sztukę współczesną. Fotograf modernizmu Nicolas Grospierre na równych prawach sportretował Wawel i Stobnicę, Zamek Królewski i Bobolice. Jego spojrzenie wpisuje zamek we współczesność. Marta Ejsmont, autorka pełnej dokumentacji fotograficznej budowy gmachu Muzeum Sztuki Nowoczesnej, skupiła się na materialności zamków. Na jej fotografiach stare, wyremontowane i te świeżej daty jednakowo lśnią nowością, jak spod igły. Mateusz Pawlukiewicz przedstawił wizualny leksykon wernakularnej architektury warownej. Kontekst dla ich prac tworzą makiety, infografiki, fragmenty projektów architektonicznych i rysunki wykonane przez dzieci.

Punktem kulminacyjnym wystawy jest instalacja Ostatni zamek. Stworzył ją kolektyw artystyczno-kuratorski Turnus i Mariia Kolomiitseva. Do współpracy zaprosili osoby artystyczne: Zuzannę Bartoszek, Wiktorię Kieniksman, Ant Łakomsk, Kubę Stępień i Pawła Donhöffnera Ziębę. Instalacja proponuje krytyczne przepracowanie zamczystości. Artyści redukują zamek do rozpoznawalnego archetypu, pozbawiają go jednak wszystkich zamczystych atrybutów: monumentalności, trwałości, ciężaru znaczeniowego. Sprowadzają zamek do skali, z którą można się zmierzyć, zamiast podziwiać ją z dystansu.

Więcej informacji na stronie www.zamek-krolewski.pl.

Kurator wystawy: Kuba Snopek.

Organizator: Zamek Królewski w Warszawie.

Czas zwiedzania: 45 minut.

Prosimy o sprawdzanie dostępności biletów na stronie organizatora.

Ilustracja: Henryk Ożóg, The Red Room With A Picture / Krzysztof Skórczewski, Wieża Babel III