Indywidualne konto bankowe a konto wspólne – różnice, obowiązki, odpowiedzialność i dyspozycja wkładem na wypadek śmierci
Oprócz rachunków indywidualnych w banku można otworzyć RACHUNEK WSPÓLNY Z INNĄ OSOBĄ
DO RACHUNKU BANKOWEGO (INDYWIDUALNEGO, JAK I WSPÓLNEGO) MOŻNA USTANOWIĆ PEŁNOMOCNIKA i określić zakres czynności, w jakich może działać.
Główne powody, dla których warto ustanowić pełnomocnictwo:
- Zabezpieczenie na wypadek niedyspozycji: umożliwia dysponowanie kontem podczas choroby, pobytu w szpitalu, czy poważniejszego pogorszenia stanu zdrowia, gdy senior nie jest w stanie samodzielnie odwiedzić banku, co zapobiega problemom z dostępem do środków.
- Pomoc w codziennych operacjach: pełnomocnik może opłacać rachunki, robić zakupy, wypłacać gotówkę na bieżące potrzeby, robić przelewy, co może ułatwić życie seniorowi
- Dostęp do bankowości: Pełnomocnik może korzystać z bankowości internetowej lub mobilnej w imieniu seniora, co jest szczególnie ważne, gdy senior ma problemy z obsługą online lub wizytami w placówce.
- Elastyczność i kontrola: Posiadacz konta może precyzyjnie określić zakres uprawnień pełnomocnika (np. tylko wypłaty, tylko przelewy), a także wprowadzić limity transakcji, co chroni przed nadużyciami.
- Podczas wyjazdu: gdy senior samodzielnie nie może udać się do banku.
- Posiadaczowi rachunku bankowego (oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej) przysługuje możliwość złożenia bankowi polecenia realizacji wypłaty określonej sumy pieniędzy z rachunku bankowego po śmierci jego posiadacza na rzecz wskazanej przez niego osoby lub osób (zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 ustawy – prawo bankowe).
- Powszechnie nazywa się to DYSPOZYCJĄ WKŁADEM NA WYPADEK ŚMIERCI, która musi mieć formę pisemnego oświadczenia.
- Beneficjentami dyspozycji mogą być małżonek posiadacza rachunku, a także wstępni, zstępni lub rodzeństwo posiadacza - krąg beneficjentów jest bardzo ograniczony - nie jest możliwe złożenie dyspozycji na korzyść osoby spoza najbliższej rodziny czy na rzecz osoby prawnej. Dyspozycja powinna też precyzyjnie określać przez posiadacza rachunku bankowego, aby nie było jakichkolwiek wątpliwości co do osoby, na rzecz której dyspozycja ma zostać zrealizowana. Należy wskazać imię i nazwisko, stopień pokrewieństwa, miejsce zamieszkania, numer PESEL lub dowodu osobistego.
- Posiadacz rachunku bankowego może ustalić kwotę dyspozycji na różne sposoby – np. określić wysokość dyspozycji jako całość kwoty pieniężnej znajdującej się na jego rachunku w chwili śmierci albo w chwili dokonywania dyspozycji lub też jako określony procent tej kwoty bądź jako precyzyjnie określoną kwotę w wysokości nominalnej.Należy pamiętać, że łączna kwota wszystkich wypłat z tytułu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie może być wyższa niż równowartość dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku (por. art. 56 ust. 2 ustawy – prawo bankowe). To oznacza, że suma ta zaktualizuje się w chwili jego śmierci i obliczana będzie zawsze za ostatni miesiąc przed tym momentem.
- Posiadacz rachunku bankowego w każdej chwili może zmienić treść swojej dyspozycji (zmodyfikować wysokość lub całkowicie odwołać dyspozycję). Oświadczenie o zmianie lub odwołaniu dyspozycji odbywa się poprzez złożenie bankowi pisemnego oświadczenia woli.
- Wypłata środków z tytułu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci może być zrealizowana tylko po śmierci posiadacza rachunku.
- Suma pieniędzy wypłacona beneficjentowi dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie wchodzi w skład spadku po posiadaczu rachunku (zgodnie z treścią art. 56 ust. 4 ustawy – prawo bankowe). Kwota otrzymywana przez beneficjenta nie podlega zatem dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Nabywa on więc określoną przez posiadacza rachunku kwotę pieniężną bez konieczności wszczynania postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku lub wizyty u notariusza, w celu uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia.
WYPŁATA NA POKRYCIE KOSZTÓW POGRZEBU
- Prawo bankowe zobowiązuje bank do wypłaty środków znajdujących się na rachunku bankowego zmarłego posiadacza rachunku na rzecz osoby, która przedłoży rachunki potwierdzające wysokość kosztów poniesionych przez nią, związanych z pochówkiem i kosztami pogrzebu ( Art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy).
- Kwota ta nie wchodzi do masy spadkowej po zmarłym. Rekompensatę kosztów pogrzebu może otrzymać każda osoba lub podmiot, który faktycznie sfinansował pochówek. Uprawnienie to przysługuje nie tylko osobom fizycznym, lecz także osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Co istotne, beneficjent nie musi pozostawać ze zmarłym w żadnym stosunku rodzinnym ani majątkowym — nie jest wymagane, aby był małżonkiem, krewnym, powinowatym czy spadkobiercą. Decydujące znaczenie ma wyłącznie fakt poniesienia kosztów pogrzebu.
- Kosztami pogrzebu są m.in. wydatki związane z transportem zmarłego, zakupem trumny lub urny, przygotowaniem oprawy pogrzebowej, zapewnieniem miejsca pochówku czy wykonaniem nagrobka. W katalogu tym mieszczą się również koszty organizacji samej ceremonii pogrzebowej oraz spotkania pożegnalnego.
- Zwrot wydatków związanych z kosztami zorganizowania pogrzebów następuje jedynie w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w środowisku zmarłego.
- Obowiązek zwrotu poniesionych kosztów pogrzebu nie ma zastosowania, jeśli wypłata środków miałaby nastąpić z rachunku wspólnego małżonków (zgodnie bowiem z art. 57 ustawy prawo bankowe).
- Indywidualne konto bankowe – czym jest i jak działa?
Rachunek prowadzony na rzecz jednej osoby fizycznej. Posiadacz rachunku zawiera umowę z bankiem, dysponuje środkami i ponosi odpowiedzialność za zobowiązania związane z rachunkiem (np. opłaty). - Konto wspólne – konstrukcja i skutki prawne
Prawo bankowe dopuszcza prowadzenie rachunku wspólnego dla kilku osób fizycznych. Zasadniczo – o ile umowa nie stanowi inaczej – każdy współposiadacz może samodzielnie dysponować środkami oraz wypowiedzieć umowę ze skutkiem dla pozostałych. Wobec banku współposiadacze odpowiadają solidarnie za zobowiązania powstałe na rachunku (np. debet). - Zawarcie umowy rachunku (indywidualnego i wspólnego)
Umowa rachunku jest zawierana w formie pisemnej albo drogą elektroniczną. Dla rachunku wspólnego wymagana jest zgodna wola wszystkich współposiadaczy (co do dysponowania rachunkiem); bank określa zasady identyfikacji stron i dostęp do bankowości elektronicznej. Szczegóły reguluje zawarta umowa między bankiem a posiadaczem lub posiadaczami. - Współposiadacz vs pełnomocnik – kluczowe różnice
Współposiadacz jest stroną umowy rachunku i współodpowiada wobec banku. Każdy ze współposiadaczy ma takie same prawa i obowiązki, może podejmować decyzje związane z umową rachunku i w sposób nieograniczony składać dyspozycje. Pełnomocnik działa w imieniu posiadacza w zakresie udzielonego pełnomocnictwa, nie jest właścicielem środków zgromadzonych na rachunku i co do zasady nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z umowy rachunku (odpowiada za należyte wykonywanie umocowania). Banki przewidują różne typy pełnomocnictw (ogólne, rodzajowe/szczególne) z odmiennym zakresem uprawnień. - Obowiązki i odpowiedzialność
* Współposiadacze: obowiązek przestrzegania umowy i regulaminu, solidarna odpowiedzialność wobec banku.
* Pełnomocnik: obowiązek działania zgodnie z zakresem umocowania i interesem mocodawcy; pełnomocnictwo można w każdej chwili odwołać. Banki wymagają formy pisemnej, kwalifikowanego podpisu elektronicznego lub aktu notarialnego – zgodnie z regulaminem danego banku.
Ważne: pełnomocnictwo do konta bankowego wygasa wraz ze śmiercią właściciela rachunku. dlatego warto rozważyć dodatkowe rozwiązania, np. dyspozycję wkładem na wypadek śmierci – osoba wskazana w takiej dyspozycji ma prawo po śmierci właściciela rachunku do wypłaty środków w określonej wysokości. Uwaga: każda osoba pełnoletnia może być pełnomocnikiem do rachunku, ale nie każda może był beneficjentem dyspozycji wkładem na wypadek śmierci.
Tabela 1. Indywidualne vs wspólne konto bankowe
| Cecha | Konto indywidualne | Konto Wspólne | Podstawa/źródło |
| Strony umowy | 1 osoba posiadacz rachunku | ≥2 osoby – współposiadacze | Prawo bankowe (art. 51, 51a) + treść umowy zawartej z bankiem |
| Dostę do środków | Wyłącznie posiadacz | Każdy współposiadacz (o ile umowa inaczej nie stanowi) | Art. 51a PB; treść umowy zawartej z bankiem |
| Odpowiedzialnośćwobec banku | Indywiduana | Solidarna za zobowiązania (np. debet) | Treść umowy zawartej z bankiem, przepisy prawa powszechnie obowiązującego |
| Wypowiedzenie umowy | Posiadacz | Każdy współposiadacz – ze skutkiem dla pozostałych (o ile umowa nie stanowi inaczej) | Art. 51a PB, treść umowy zawartej z bankiem |
Tabela 2. Współposiadacz vs pełnomocnik
| Kryterium | Współposiadacz | Pełnomocnik | Podstawa/źródło |
| Status prawny | Strona umowy rachunku | Osoba umocowana przez posiadacza | Przepisy prawa (powszechnie obowiązującego) i treść umowy zawartej z bankiem |
| Własność środków | Dysponuje jako właściciel rachunku | Nie jest właścicielem środków | Treść umowy zawartej z bankiem |
| Zakres uprawnień | Pełny (z wyjątkami umownymi) | Zależny od rodzaju pełnomocnictwa (ogólne/rodzajowe/ szczególne) |
Treść umowy zawartej z bankiem |
| Odpowiedzialność wobec banku | Solidarna (rachunek wspólny) | Nie odpowiada za zobowiązania wynikające z umowy rachunku – działa w imieniu posiadacza |
Przepisy prawa (powszechnie obowiązującego) i treść umowy zawartej z bankiem, kodeks cywilny |
| Odwołanie pełnomocnictwa/współwłaścicielstwa do rachunku | Wypowiedzenie umowy zgodnie z procedurą | Można odwołać w każdej chwili zgodnie z przepisami prawa |
Ustawa Prawo Bankowe, treść umowy zawartej z bankiem |
Źródła (prawo bankowe, KNF, UOKiK)
- Ustawa Prawo bankowe: art. 51 i 51a (rachunek wspólny), art. 56 (dyspozycja wkładem na wypadek śmierci) – LEX/SIP, Ustawa Kodeks cywilny
Warto pamiętać:
- Kto może być pełnomocnikiem: Pełnomocnikiem może być zaufana osoba pełnoletnia (np. członek rodziny), niekoniecznie spokrewniona z seniorem.
- Ważność: Pełnomocnictwo do konta bankowego wygasa wraz ze śmiercią właściciela rachunku, dlatego warto rozważyć złożenie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, , które umożliwiają wypłatę środków najbliższym członkom rodziny.
- Forma: Banki mają obowiązek honorowania pełnomocnictw udzielonych notarialnie, gdzie notariusz potwierdził tożsamość i własnoręczność podpisów oraz oświadczenia woli. Mogą też być pisemnie ustanowione pełnomocnictwa bez wizyty w oddziale o ile tożsamość i własnoręczność podpisu jest potwierdzona przez notariusza w kraju lub za granicą przez konsulat i apostille.
Apostille to:
- urzędowe poświadczenie (w formie specjalnej pieczęci/klauzuli) potwierdzające autentyczność podpisu, pieczęci podpisującej zagraniczny dokument (np. akt urodzenia, dyplom, akt notarialny, tłumaczenie), co umożliwia jego legalne użycie w innym kraju, będącym stroną Konwencji Haskiej z 1961 roku. W Polsce nadaje ją np. Ministerstwo Spraw Zagranicznych (MSZ), a w przypadku dokumentów edukacyjnych Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA).
- W przypadku dokumentów sądowych, najpierw wymagane jest poświadczenie sądu okręgowego, a następnie apostille w MSZ.
- Na podstawie rozporządzenia UE, niektóre dokumenty (np. dotyczące urodzenia, małżeństwa, zgonu) nie wymagają apostille w obrębie Unii Europejski
Apostille - Ministerstwo Spraw Zagranicznych - Portal Gov.pl