Wiadomości

• PL-RPP-OPINIA: M. Zarzecki z RPP udzielił Bloombergowi dość jastrzębiej wypowiedzi w której ocenił, że najprawdopodobniej stopy na długo pozostaną na obecnym poziomie, lecz nie można wykluczyć podwyżek, jeśli napływające dane okażą się niekorzystne. Scenariusz obniżek stóp jest zdaniem Zarzeckiego najmniej prawdopodobny. Z kolei J. Tyrowicz skomentowała, że presja płacowa pozostaje istotnym czynnikiem dla inflacji CPI, zwłaszcza że polska gospodarka weszła w kolejny szok globalny z nieustabilizowaną sytuacją gospodarczą. Komentarz Tyrowicz odnosił się do wtorkowych danych GUS i wzrostu płac w sektorze przedsiębiorstw o 5,7% m/m. Jak pisaliśmy jednak w komentarzu do danych, mamy obecnie do czynienia z rynkiem pracodawcy, a dynamika płac będzie dalej hamować (do 5,5% w skali roku).
• PL-DANE: Wzrost sprzedaży detalicznej w cenach stałych wyniósł w marcu 8,7% r/r, czyli o 3 p. proc. powyżej konsensusu prognoz. Z jednej strony to najwyższa dynamika sprzedaży od czterech lat. Z drugiej strony – mieliśmy do czynienia ze splotem licznych, pozytywnych czynników jednorazowych: Wielkanocą na samym początku kwietnia, przezornościowym tankowaniem na zapas, korzystnym układem dni roboczych i niedziel handlowych, a także poprawą sprzedaży odzieży w związku z ociepleniem pogody. Sądzimy zatem, że marcowy odczyt sprzedaży przeszacowuje kondycję polskiego konsumenta. Więcej na temat sprzedaży napisaliśmy tutaj.
• PL-DANE: Stopa bezrobocia rejestrowanego w marcu wyniosła 6,1%, zgodnie z naszymi oczekiwaniami.
• PL-PIENIĄDZ: Podaż pieniądza M3 byłą w marcu wyższa o 11,5% niż przed rokiem – to nieco więcej niż oczekiwaliśmy (11,0% r/r) i wyraźnie więcej niż konsensus prognoz, który wynosił 10,7% r/r. Nie licząc pandemicznych lat 2020-2021, to najwyższy przyrost podaży pieniądza od 2016 r. Kształt agregatów monetarnych pokazuje imponujący przyrost gotówki w obiegu (+15,9% r/r) i nabierające rozpędu ożywienie inwestycji (kredyt inwestycyjny +15,2% r/r). Więcej na ten temat napisaliśmy tutaj.
• EZ-PMI: Wojna w Zatoce położyła się cieniem na nastrojach przedsiębiorstw w Europie. W przemyśle koniunktura poprawiła się – zamówienia i produkcja w przemyśle rosły w najszybszym tempie od 4 lat a przemysłowy PMI wzrósł z 51,6 do 52,2 pkt – ale zobaczyliśmy też znaczące efekty cenowe wojny. Subindeksy kosztów produkcji i cen wyrobów gotowych wzrosły do najwyższego poziomu od początku 2023 r. W szczególności, wzrost cen wyrobów gotowych w przemyśle to mniej więcej połowa tego zanotowanego w 2022. Z kolei w usługach nastroje pikowały – PMI w usługach spadł z 50,2 do 47,4 pkt., najniższego poziomu od 6 lat (!) – ale wpływ obecnej sytuacji na koszty i ceny usług jest w świetle raportów PMI marginalny. Tym samym kwietniowe PMI wskazują na niski potencjał do wystąpienia szeroko rozlanej presji inflacyjnej i efektów drugiej rundy.
• US-PMI: Amerykańskim przedsiębiorstwom wojna w Zatoce niestraszna. W kwietniu wskaźniki PMI poprawiły się i w przemyśle, i w usługach (odpowiednio, z 52,3 do 54 pkt. i z 49,8 do 51,3 pkt.). Cykliczna poprawa w amerykańskim przemyśle jest bardzo podobna do tej obserwowanej po drugiej stronie Atlantyku, w USA przedsiębiorstwa również zgłaszają wzrost kosztów i cen (porównywalny z tym wywołanym przez zeszłoroczne podwyżki ceł). Pomimo pozytywnej niespodzianki nastroje w amerykańskich usługach pozostają z kolei dość niskie.
• US-DANE: Liczba nowych wniosków o zasiłek dla bezrobotnych w USA wyniosła w ubiegłym tygodniu 214 tys. – czyli mało i blisko konsensusu prognoz. Kondycja amerykańskiego rynku pracy jest stabilna.

Czy preferencyjne opodatkowanie JDG zwiększa przedsiębiorczość?

Preferencyjne opodatkowanie dochodu z działalności gospodarczej może mieć pozytywne efekty: jeśli prowadzi do zwiększenia aktywności gospodarczej, to umożliwia szybszy wzrost gospodarczy i lepsze zaspokojenie potrzeb ekonomicznych społeczeństwa. Z drugiej strony, nierówne opodatkowanie pracy etatowej i JDG może tworzyć zachęty do arbitrażu podatkowego. Jest to sytuacja, w której pracownicy etatowi decydują się świadczyć pracę w postaci samozatrudnienia wyłącznie dla celów optymalizacji podatkowej. Obydwa zjawiska – i zwiększanie aktywności gospodarczej, i arbitraż – mogą mieć istotny wpływ na dochody podatkowe państwa.

Jaka jest siła obydwu wymienionych wyżej mechanizmów? Innymi słowy, ile nowych firm powstanie po obniżeniu PIT dla działalności gospodarczej i o ile uszczupli to dochody budżetu państwa? Odpowiedzi na łamach prestiżowego Journal of Public Economics udzielają J. Klejdysz i T. Zawisza (2026) – a my w dzisiejszym biuletynie podsumowujemy ich ustalenia.

Autorzy przywołanego badania w swoich obliczeniach identyfikują efekty dwóch reform podatkowych:

• 2004: Wprowadzenie preferencyjnego, liniowego PIT dla przedsiębiorców ze stawką 19% (w tym samym czasie praca na skali podatkowej była obłożona progresywną stawką 19%, 30% i 40%). Reforma skokowo zmniejszyła opodatkowanie JDG względem pracy etatowej.
• 2009: Spłaszczenie skali podatkowej (zastąpienie dotychczasowych trzech stawek dwiema, 18% i 32%). Reforma zmniejszyła rozmiar preferencji podatkowej przyznanej JDG względem pracy etatowej.

Przeciętna stawka opodatkowania (ang. average tax rate, ATR) wg formy zatrudnienia

Uwaga: lewy wykres przedstawia ATR dla pracowników etatowych, prawy – dla samozatrudnionych.

Źródło: Klejdysz i Zawisza (2026)

Aby precyzyjnie prześledzić wpływ powyższych reform na indywidualne decyzje polskich pracowników i przedsiębiorców, Klejdysz i Zawisza skonstruowali panelowy zbiór danych obejmujący wszystkich podatników w Polsce, którzy w 2000 r. byli samozatrudnieni bądź pracowali na etacie, a następnie prześledzili ich dalsze losy – w tym zmiany formy zatrudnienia!) – w latach 2000-2014.

Poniżej przedstawiamy kluczowe wnioski z omawianego badania:

• Na początek wypada odnotować, że skala reformy z 2004 r. była naprawdę znacząca. Wprowadzenie liniowego PIT obniżyło przeciętne opodatkowanie JDG o ok. 8 p. proc.
• Wprowadzenie preferencyjnego opodatkowania działalności gospodarczej przełożyło się na wzrost liczby JDG. Każdy punkt procentowy różnicy w opodatkowaniu pracy i działalności gospodarczej wiązał się ze wzrostem odsetka samozatrudnionych o 0,9 p. proc.
• Im wyższe zarobki, tym większa korzyść przy przejściu ze skali podatkowej na liniowy PIT – przeto po reformie z 2004 r. najsilniejszy wzrost odsetka samozatrudnionych odnotowano wśród górnego 1% zarabiających. W tej grupie udział osób na JDG urósł z ok. 50% w 2003 r. do niemal 80% w 2008 r.
• Jednocześnie skala przejść z etatu na JDG również była najwyższa wśród najlepiej zarabiających (i wyraźnie przyspieszyła po 2004 r.), choć – co może wynikać z czynników strukturalnych – generalnie odsetek samozatrudnionych rósł w miarę upływu czasu we wszystkich grupach podatników.

Przejścia z pracy etatowej na samozatrudnienia (górne wykresy) i odsetek samozatrudnionych wśród ex-pracowników (dolne wykresy)

Uwaga: grupę eksperymentalną (‘treated’), czyli najsilniej dotkniętą reformą, zdefiniowano jako 2% najlepiej zarabiających podatników. Grupę kontrolną (‘control’) stanowią pozostali podatnicy. Wykresy po lewej stronie pokazują wartości średnioroczne, a po prawej stronie wyliczony z modelu efekt badanych reform.

Źródło: Klejdysz i Zawisza (2026)

Przedstawione przez J. Klejdysz i T. Zawiszę wnioski mogą sugerować, że wśród „nowych” JDG (założonych wskutek zwiększenia podatkowej atrakcyjności samozatrudnienia) niemałą część stanowią pracownicy etatowi „reklasyfikujący” swoje dochody jako pochodzące z działalności gospodarczej. Warto tu również odnotować, że wśród osób, które przeszły z etatu na samozatrudnienie, rzadko pojawiali się pracodawcy (tzn. osoby te rzadko decydowały się na zatrudnienie pracowników, co byłoby normalnym etapem skalowania działalności gospodarczej). Autorzy przywoływanego badania sugerują, że wzrost aktywności gospodarczej wygenerowany przez preferencje na PIT może w dużej części być efektem „sztucznym”, związanym wyłącznie z nominalną zamianą specjalistycznych etatów na samozatrudnienie, nie zaś z organicznym zakładaniem nowych przedsiębiorstw.

A jaki był wpływ reformy z 2004 r. (wprowadzenie liniowego PIT dla przedsiębiorców) na dochody budżetowe? Autorzy przywołują ciekawe zestawienie dot. wpływów podatkowych od 2% najlepiej zarabiających podatników (czyli osób traktowanych jako grupa eksperymentalna):

• Reforma bezpośrednio (tj. bez uwzględniania przejść i wzrostu aktywności gospodarczej) uszczupliła wpływy do budżetu odprowadzane przez analizowaną grupę o 15%.
• Co prawda, osoby po przejściu z etatu na JDG deklarowały przeciętnie wyższe dochody (niższe opodatkowanie zachęca do zwiększenia aktywności). Uwzględnienie tego efektu zmniejsza skalę strat do 4%.
• Pamiętajmy jednak o arbitrażu – gdyby osoby przechodzące z etatu na JDG pozostały pracownikami najemnymi, płaciłyby wyższe podatki. Uwzględnienie tego efektu zwiększa skalę strat budżetowych do 6%.

Komentarz rynkowy

• ZAGRANICA: Wczoraj na głównych rynkach panowała ucieczka od ryzyka. Rynki akcji generalnie traciły, rentowności obligacji wrosły nieznacznie w USA i spadły w Europie a EUR/USD przebił wsparcie na 1,17 i obecnie handlowany jest nieco poniżej tego poziomu. Na Bliskim Wschodzie trwa impas, więc dziś najpewniej będziemy obserwować kontynuację tych trendów z zastrzeżeniem że skala ruchów rynkowych jest mała biorąc pod uwagę skalę problemu. Uwaga inwestorów przesuwa się już jednak na przyszły tydzień i na posiedzenie EBC. Rynki wyceniają duże prawdopodobieństwo podwyżki stóp o 25pb. Taka decyzja byłaby zgodna z marcową komunikacją banku, ale jej zasadność jest wątpliwa i nie spodziewamy się by EBC ostatecznie zdecydował się na zmianę polityki pieniężnej, zwłaszcza że podwyżka nie jest pilna. Ceny surowców energetycznych są podwyższone, ale nie dramatycznie – rynki wyceniają otwarcie cieśniny Ormuz. EBC może spokojnie poczekać na rozwój sytuacji i wrócić do dyskusji o podwyżkach w czerwcu.    
• POLSKA: Złoty wczoraj próbował się osłabiać i w pewnym momencie nawet przebił 4,25 względem euro, ale po południu pojawił się interes na jego ponowne umocnienie i w ciągu pół godziny zeszliśmy do 4,24. Być może było to sprowokowane przez informację o kolejnej transzy środków z KPO dla Polski. Dziś rano EUR/USD oscyluje nieco powyżej 4,24. USD/PLN rośnie wraz z umacniającym się dolarem. Dziś rano para jest wyceniana na 3,63. Wczorajsza aukcja obligacji odbyła się bez większych emocji. Jej skala była względnie duża (9 mld zł + 1,2 mld zł na aukcji uzupełniającej) i popyt też. Rentowności polskich papierów na rynku wtórnym poruszały się w bok w relatywnie szerokim przedziale wahań. Dziś ponownie spodziewamy się osłabienia złotego i lekkiej przeceny POLGB. Dominującym czynnikiem będzie tutaj niesprzyjająca geopolityka.

Kalendarz najważniejszych odczytów makroekonomicznych w bieżącym tygodniu znajduje się tutaj.