Wyniki badań raportu - Raport MŚP - Bank Pekao S.A.

INTERAKTYWNY SPIS TREŚCI

Wstęp

Raport już po raz dziewiąty

Bank Pekao od dziewięciu lat przygotowuje badanie polskich przedsiębiorstw pod tytułem „Raport o sytuacji firm”. Tak jak w poprzednich latach, we wrześniu i październiku 2018 roku firma badawcza PBS sp. z o.o. przeprowadziła wywiady telefoniczne, które są podstawą naszego Raportu. Badanie ankietowe przeprowadzone jest zawsze na losowo wybranej grupie polskich firm. Oznacza to, że badanie nie polega na ankietach wśród przedsiębiorstw, które są klientami Banku Pekao, ale wśród przedsiębiorstw losowo wybranych do badania przez niezależną firmę badawczą spośród wszystkich firm działających w Polsce.

Prawdopodobnie najbardziej aktualny raport

Celem Raportu jest analiza sytuacji polskich przedsiębiorstw w różnych wymiarach ich działalności. Dzięki temu, że wyniki badania prezentowane są zaledwie w 3–4 miesiące po zakończeniu badania, są one jednymi z najbardziej aktualnych danych dostępnych na rynku dotyczących kondycji polskich firm. Bardzo duża grupa badawcza (blisko 7,5 tysiąca firm) pozwala na bardzo wysoką reprezentatywność badania nie tylko na poziomie ogólnopolskim, ale także krajowym i regionalnym. Badane są m.in.: opinie firm dotyczące sytuacji makroekonomicznej, branżowej oraz samej firmy. Głównym wynikiem Raportu jest „Ogólny Wskaźnik Koniunktury”, który jest syntetyczną miarą nastrojów firm. Raport prezentuje także informacje na temat inwestycji, innowacyjności, eksportu, finansowania i wielu innych aspektów działalności polskiego biznesu.

W 2018 badane także firmy średnie

Badanie jak co roku, przeprowadzone zostało z właścicielami mikro i małych firm. Dodatkowo w tej edycji przeprowadzono także wywiady z osobami reprezentującymi firmy średnie (np. z członkiem zarządu, dyrektorem finansowym, główną księgową). W ten sposób w 2018 r. badanie objęło cały tzw. sektor MŚP, czyli mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. W sumie przebadano 6946 firm mikro i małych (6024 mikro i 922 małych) oraz 502 firmy średnie.

W poprzednich ośmiu edycjach wyniki Raportu oparte były o badanie firm mikro i małych. Dlatego dla porównywalności danych z obecnej edycji z danymi historycznymi, w niniejszym rozdziale wskaźniki i dane oparte są na tych dwóch segmentach. Dzięki zachowaniu tej samej metodologii możemy komentować sytuację, zmiany i trendy z dziewięciu lat, tj. z okresu 2010–2018. Dane dotyczące firm średnich prezentowane są osobno z odpowiednim komentarzem.

Ankieta z ponad 70 pytaniami

Podstawą do prowadzenia badań w 2018 r. była ankieta, która składała się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza część zawierała 56 pytań sformułowanych w identyczny sposób jak w każdej z poprzednich edycji raportu. Dzięki tej powtarzalności pytań, w kolejnych podrozdziałach przedstawiono nie tylko wyniki najnowszego badania, ale zestawiono je z wynikami badań z lat poprzednich, zarówno na poziomie ogólnopolskim, jak również na poziomie województw.

W rozdziale X trendy za lata 2010–2018 są pokazane także dla każdego z 66 podregionów (grup powiatów). Ze względu na brak technicznych możliwości prezentacji na mapach wszystkich dotychczasowych wyników badań, wartości indeksów są ograniczone do ostatnich sześciu edycji badań. Aby zapoznać się z indeksami z roku 2010, 2011 i 2012, należy sięgnąć do wcześniejszych wydań raportu.

Temat specjalny

Druga część ankiety składała się z 15 pytań związanych z tematem specjalnym. Począwszy od drugiej edycji w raporcie więcej miejsca poświęca się jednemu tematowi, istotnemu z punktu widzenia przedsiębiorców oraz całej polskiej gospodarki. W roku 2011 były to środki pomocowe dla mikro i małych firm, w roku 2012 e‑gospodarka, w roku 2013 eksport, w roku 2014 innowacje w mikro i małych przedsiębiorstwach, w roku 2015 firmy rozpoczynające działalność gospodarczą, w 2016 inwestycje w mikro i małych firmach, a w 2017 technologie cyfrowe w mikro i małych firmach. W obecnej edycji tematem specjalnym jest ekspansja zagraniczna polskich mikro, małych i średnich przedsiębiorstw.

Zagadnienia w rozdziale V

Ponieważ pytania zadawane respondentom dotyczą różnych obszarów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, rozdział podzielony jest na osiem podrozdziałów – bloków tematycznych:

  • Ogólny Wskaźnik Koniunktury Firm,
  • Ocena sytuacji gospodarczej przez firmy,
  • Sytuacja finansowa firm,
  • Zatrudnienie w firmach,
  • Dostępność zewnętrznego finansowania dla firm,
  • Inwestycje firm,
  • Innowacyjność firm,
  • Ocena otoczenia biznesu przez firmy.

Wyniki badania są prezentowane w układzie krajowym, wojewódzkim oraz subregionalnym (te ostatnie, w rozdziale X), branżowym (produkcja, usługi, handel, budownictwo).

Ze względu na temat specjalny tegorocznego wydania dotyczący ekspansji zagranicznej polskich firm, prezentowane są też indeksy porównujące wskaźniki dla firm działających na obszarze międzynarodowym w porównaniu do średniej krajowej.

W przypadku Ogólnego Wskaźnika Koniunktury, który w syntetyczny sposób pokazuje nastroje firm w okresie ostatnich 12 miesięcy i w perspektywie kolejnych 12 miesięcy, analiza jest dodatkowo rozszerzona o okres funkcjonowania firmy, obszar działania firmy oraz lokalizację siedziby firmy (w mieście lub na obszarach wiejskich).

Jak wspomniano, ze względu na porównywalność do poprzednich edycji, wyniki generalnie prezentowane są w odniesieniu do populacji mikro i małych firm.

Dodatkowo jednak w poszczególnych tematach pokazane zostały wyniki dla poszczególnych grup firm w podziale na mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa. W podrozdziale dotyczącym Ogólnego Wskaźnika Koniunktury pokazano także wyniki w podziale na przychody za ostatni rok oraz liczbę pracujących.

W poprzednich edycjach Raportu w tym rozdziale prezentowane były wyniki dotyczące eksportu. W tym wydaniu jednak, ze względu na tegorocznym temat specjalny, zostały one przesunięte do bloku związanego z tą tematyką.

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Nastroje polskich firm

Jak powiedziano, jednym z celów Raportu jest analiza kondycji polskich przedsiębiorstw. Analiza ta oparta jest na badaniu nastrojów polskich przedsiębiorców. Narzędziem do tego jest tzw. Ogólny Wskaźnik Koniunktury, który w sposób syntetyczny prezentuje ocenę przedsiębiorców odnośnie warunków do prowadzenia biznesu i sytuacji firmy.

Ogólny Wskaźnik Koniunktury Firm jest kalkulowany w oparciu o odpowiedzi przedsiębiorców na osiem pytań dotyczących:

  • oceny ostatnich 12 miesięcy (wskaźnik „−12 miesięcy”) oraz
  • perspektyw rozwoju w okresie kolejnych 12 miesięcy (wskaźnik „+12 miesięcy”).

Pytania te dotyczą:

  • Sytuacji polskiej gospodarki,
  • Sytuacji branży, w której działa firma,
  • Sytuacji firmy,
  • Przychodów firmy,
  • Wyniku finansowego firmy,
  • Długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane przez firmę towary lub usługi,
  • Zatrudnienia w firmie,
  • Dostępności zewnętrznego finansowania.

Do omawianego Wskaźnika nie jest wliczany wskaźnik dotyczący oceny przychodów z eksportu, ponieważ działalność eksportową prowadzi jedynie część polskich przedsiębiorstw. Zaprezentowaliśmy go Państwu osobno w rozdziale poświęconym tematowi specjalnemu.

Ze względu na porównywalność danych ze wszystkich edycji, Ogólny Wskaźnik Koniunktury jest oparty o badanie firm mikro i małych, które stanowią ponad 70% badania. Wskaźnik dla firm średnich prezentowany jest osobno.

Opisane powyżej pytania są zadawane wszystkim respondentom uczestniczącym w badaniu. Oznacza to, że Ogólny Wskaźnik Koniunktury jest wyliczany na podstawie 110 088 indywidualnych odpowiedzi, z czego 55 544 odpowiedzi dotyczą oceny ostatnich 12 miesięcy (osiem pytań zadanych 6 943 respondentom), a kolejne 55 544 odpowiedzi jest oceną kolejnych 12 miesięcy.

Jak wspomniano ogólne wyniki prezentowane są dla firm mikro i małych. W dodatkowych tabelach zaprezentowano osobno wyniki w podziale na firmy mikro, małe i średnie, według przychodów za ostatni rok oraz według liczby zatrudnionych.

Ogólny Wskaźnik Koniunktury – jak interpretować

Odpowiedź na każde z ww. pytań ma przyporządkowaną liczbę punktów:

  • duże pogorszenie – 50 punktów
  • pogorszenie – 75 punktów
  • bez zmian – 100 punktów
  • polepszenie – 125 punktów
  • duże polepszenie – 150 punktów

Oznacza to, że w najbardziej pesymistycznym wariancie Wskaźnik może osiągać 50 punktów, w najbardziej optymistycznym 150 punktów. Poziomem neutralnym wskaźnika jest 100 punktów.

Wskaźniki obliczane są dla każdego z poszczególnych ww. pytań:

  • dla oceny ostatnich 12 miesięcy (−12 miesięcy),
  • dla oceny perspektyw na kolejne 12 miesięcy (+12 miesięcy).

Jak wspomniano, ankieta była przeprowadzona we wrześniu i październiku, więc z pewnym uproszczeniem można założyć, że ocena za poprzednie 12 miesięcy w dużej mierze dotyczy oceny roku 2018, a ocena perspektyw dotyczy roku 2019.

Średnia z obu wskaźników (−12 miesięcy i +12 miesięcy) określana jest jako Ogólny Wskaźnik dla danego obszaru.

Średnia z Ogólnych Wskaźników dla ww. 8 obszarów określana jest jako Ogólny Wskaźnik Koniunktury Firm.

Ogólny Wskaźnik Koniunktury w 2018 r.

Ogólny Wskaźnik Koniunktury w 2018 roku wyniósł 100,4 punktu. Oznacza to, że statystycznie wśród polskich przedsiębiorców było więcej optymistów niż pesymistów, jednakże przewaga ta była niewielka, biorąc pod uwagę, że wskaźnik wyniósł zaledwie 0,4 punktu ponad poziom neutralny 100 punktów.

Jak widać na Wykresie 24. (szara linia), Ogólny Wskaźnik obniżył się w stosunku do poprzedniego badania o 0,4 punktu (w rzeczywi­sto­ści, ze względu na zaokrąglenia różnica wynosi 0,5 punktu). Oznacza to, że nastroje przedsiębiorców generalnie nieznacznie spadły.

Są one jednak nadal relatywnie wysokie, ponieważ tegoroczny wskaźnik jest drugim najwyższym w historii badań. Tylko w dwóch edycjach (obecna i poprzednia) wskaźnik wyniósł powyżej 100 punktów. Różnica pomiędzy tegorocznym wynikiem a najniższym odczytem z 2012 r. wynosi aż blisko 11 punktów.

Rekordowy 2018 rok

Rekordowym wynikiem tegorocznego badania jest ocena ostatnich 12 miesięcy (niebieska linia na Wykresie 1.). Wskaźnik wzrósł rok do roku o 0,6 punktu, wyniósł 100,1 punktu i jest najwyższym odczytem w ciągu dziewięciu lat badań. Nigdy wcześniej nie zdarzyło się, żeby wśród przedsiębiorców oceniających ostatni rok, więcej było optymistów niż pesymistów, a wskaźnik nigdy nie przekroczył 100 punktów. Rok 2018 (w ocenie dokonanej we wrześniu i październiku 2018) był więc najlepiej ocenianym rokiem na przestrzeni ostatnich dziewięciu lat. Po raz pierwszy też, wskaźnik −12 miesięcy jest też tak bardzo zbliżony do wskaźnika +12 miesięcy (różnica 0,5 punktu). Do tej pory wskaźnik prognoz był zawsze dość wyraźnie wyższy od wskaźnika za ostatnie 12 miesięcy.

Wykres 1. Ogólny Wskaźnik Koniunktury Mikro i Małych Firm w latach 2010–2018

Prognozy ze znakiem zapytania

Spadek Ogólnego Wskaźnika w 2018 spowodowany był wyłącznie spadkiem oceny prognoz na kolejne 12 miesięcy. Indeks dotyczący prognoz (zielona linia na Wykresie 1.) spadł o 1,6 punktu i wyniósł 100,6 punktu. Oznacza to, że mimo spadku wskaźnika, liczba optymistów była statystycznie większa (minimalnie) od liczby pesymistów. Wskaźnik 100,6 jest prognoz w historii badań drugim najwyższym wskaźnikiem i na pierwszy rzut oka nie powinien budzić zaniepokojenia. Na przestrzeni dziewięciu lat badań osiągał on dużo niższe rezultaty. Przedsiębiorcy zawsze bardziej optymistycznie patrzyli w przyszłość w stosunku do ostatniego roku działalności i to powtórzyło się w tym badaniu.

Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że do tej pory za każdym razem wskaźnik −12 miesięcy i +12 miesięcy zachowywały się tak samo, tzn. albo oba rosły albo oba spadały. Po raz pierwszy w historii badań ocena perspektyw obniżyła się rok do roku, podczas gdy wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy jest wyższy niż w poprzednim badaniu. Właściciele firm uznali, że rok 2018 był najlepszym z ostatnich dziewięciu lat, a podobna dobra koniunktura w kolejnym roku nie jest już tak pewna. Nadal lepiej oceniają perspektywy niż ostatnie miesiące, jednak różnica pomiędzy tą oceną jest minimalna (wynosi, jak powiedziano wcześniej, 0,5 punktu, podczas gdy w poprzednim badaniu było to 2,7 punktu).

Wskaźnik koniunktury vs PKB

W okresie 2010–2015 Ogólny Wskaźnik Koniunktury był dobrym prognostykiem rozwoju gospodarczego w kolejnym roku. Porównując wahania Wskaźnika za ostatnie i przyszłe 12 miesięcy z rzeczywistym wzrostem produktu krajowego brutto (Wykres 2.), widać było dobrą korelację danych. Dotyczy to zwłaszcza Wskaźnika wyprzedzającego, którego wartość na poniższym wykresie jest przesunięta o jeden rok do przodu, tak aby możliwe było porównanie rzeczywistego wzrostu PKB w danym roku z jego prognozą z badania przeprowadzonego rok wcześniej. Korelacja ta uległa pewnemu zaburzeniu w odniesieniu do prognoz wzrostu PKB na rok 2016 – wzrost PKB był niższy rok do roku, pomimo optymistycznych prognoz przedsiębiorców. Nie sprawdziły się także prognozy na 2017 rok – były one niższe niż rok wcześniej, a tymczasem wzrost PKB był większy. Sytuację w roku 2018 przedsiębiorcy przewidzieli jednak dobrze – ocena prognoz była bardzo wysoka, a prognozowany wzrost PKB większy rok do roku.

Wykres 2. Ogólny Wskaźnik Koniunktury i wzrost PKB w latach 2010–2018

Bardzo ciekawe jest zatem czy sprawdzi się ostrożność ekonomistów oraz przedsiębiorców na rok 2019. W obu wypadkach oczekiwane jest obniżenie wskaźników.

Komentarz makroekonomiczny

Adam Antoniak, Ekspert, Departament Zarządzania Strategicznego Banku Pekao S.A.

cytat
"Oceny formułowane przez ankietowane przedsiębiorstwa są spójne z tendencjami obserwowanymi w skali makroekonomicznej. Perspektywy gospodarcze na świecie i w Polsce pogarszają się, a wzrost PKB będzie prawdopodobnie istotnie niższy niż w 2018. W szczególności przedsiębiorstwa przemysłowe raportują wolniejszy napływ nowych zamówień. Branża budowlana boryka się z brakami kadrowymi i wzrostem cen materiałów."

Porównanie obszarów z 2017 i 2018

Jak powiedziano wcześniej, Ogólny Wskaźnik Koniunktury składa się ze średniej z ośmiu pytań dotyczących różnych obszarów związanych z oceną warunków prowadzenia biznesu. Wykres 3 prezentuje porównanie tych ocen rok do roku, a w dalszej części tego rozdziału poszczególne obszary zostaną omówione bardziej szczegółowo.

Wykres 3. Porównanie Wskaźników dla poszczególnych obszarów w 2017 i 2018

Dla większości obszarów niebieskie linie prezentujące ocenę z roku 2017 są dłuższe od linii szarych prezentujących ocenę z tegorocznego badania. Największy spadek dotyczy oceny sytuacji gospodarczej (−3,0 punkty) oraz sytuacji branży (−0,8 punktu), a więc czynników zewnętrznych w działalności przedsiębiorstw. Największy wzrost miał miejsce jeśli chodzi o przychody – w 2018 były one wyższe niż w 2017. To jednak nie pozwoliło na wzrost wskaźnika dotyczącego sytuacji firmy – spadł on o 0,3 punktu. Spadła również ocena wyniku finansowego (−0,2 punktu) oraz oceny zatrudnienia (−0,4 punktu). Niewielki wzrost miał miejsce jeśli chodzi o dostępność finansowania zewnętrznego oraz ocenę oczekiwania na płatności.

Oznacza to, że na spadek Ogólnego Wskaźnika wpłynęły (oprócz spadku prognoz na kolejny rok) spadek oceny czynników zewnętrznych (gospodarki i branży) oraz spadek oceny zysków firm (przy większych przychodach) oraz zatrudnienia.

Wyniki badania są także prezentowane na poziomie wojewódzkim. Mapa 1. przedstawia wartości Ogólnego Wskaźnika Koniunktury Firm dla 16 polskich województw.

Mapa 1. Ogólny Wskaźnik Koniunktury Mikro i Małych Firm

W regionach pozytywnie i stabilnie

Tło każdego z województw na mapie Polski jest jasnoniebieskie, co oznacza, że różnica pomiędzy oceną ostatnich 12 miesięcy oraz prognozami na kolejne 12 miesięcy jest nieznaczna (poniżej 3 punktów). Należy to odczytać jako oczekiwanie bardziej na stabilność, niż na większe zmiany w nastrojach.

W świętokrzyskim sprawdziły się dobre prognozy z ubiegłego roku

Najwyższy Wskaźnik Koniunktury Firm w tej edycji badania odnotowano w woj. świętokrzyskim – wyniósł on 103,7 punktu. Jest to rekordowy w historii badań wskaźnik dla tego regionu. Nigdy wcześniej nie zdarzyło się aby liczba optymistów przekroczyła liczbę pesymistów (po raz pierwszy wskaźnik wynosi ponad 100 punktów). Dodatkowo przedsiębiorcy patrzą na przyszłość jeszcze bardziej optymistycznie, ponieważ prognozy na rok 2019 oceniono najlepiej w kraju – na ponad 104 punkty. Sytuacja w porównaniu do poprzedniego badania zmieniła się zatem diametralnie, ponieważ w Raporcie za rok 2017 świętokrzyskie miało jeden z niższych odczytów. Warto jednak zwrócić uwagę, że w poprzednim badaniu właściciele biznesów w tym regionie mieli duże nadzieje na kolejny rok i te oczekiwania się sprawdziły. Przyczyną tego faktu może być zwiększona konsumpcja wpływająca na popyt na produkty i usługi firm lokalnych dzięki takim programom jak 500 plus. Świętokrzyskie odczuło ten efekt rok później niż regiony z tzw. ściany wschodniej, których poziom rozwoju liczony PKB na mieszkańca jest relatywnie niższy niż w innych województwach, i które miały wysokie odczyty Wskaźnika w poprzednim badaniu (np. podlaskie).

Dwa kolejne regiony z bardzo wysokim Wskaźnikiem Koniunktury Firm, wynoszącym prawie 102 punkty to podkarpackie i lubelskie, z tą różnicą, że podkarpackie lepiej oceniło poprzednie 12 miesięcy, za to lubelskie lepiej widzi perspektywy na rok kolejny.

W porównaniu do poprzedniego badania te trzy województwa odnotowały też największy wzrost ogólnego wskaźnika. Sześć regionów uzyskało wynik poniżej średniej krajowej Ogólnego Wskaźnika Koniunktury Firm przy czym warto zwrócić uwagę, że w łódzkim Wskaźnik ten rok do roku jest bardzo stabilny (był niemal identyczny jak w poprzednim badaniu), a także, że firmy z tego regionu tradycyjnie krytycznie oceniły ostatnie 12 miesięcy, ale za to oczekują sporej poprawy.

W zachodniopomorskim Ogólny Wskaźnik, choć niższy od średniej krajowej, wzrósł rok do roku. W województwach wielkopolskim, opolskim, kujawsko-pomorskim i mazowieckim wskaźnik ogólny jest poniżej średniej krajowej i na dodatek spadł rok do roku, najbardziej w mazowieckim (−2,3 punktu).

Największy spadek Wskaźnika w porównaniu do ubiegłego roku miał miejsce w przypadku woj. podlaskiego. W poprzednim badaniu było ono liderem rankingu, w tym roku sytuację można określić jako stabilną, co wskazuje, że efekt zwiększenia konsumpcji na dobra i usługi firm lokalnych został już ujęty we wzroście nastrojów w roku ubiegłym.

Budownictwo najbardziej optymistycznie (jeszcze?)

W trzech branżach (produkcja, usługi, budownictwo) nastąpił spadek ogólnego wskaźnika w porównaniu do poprzedniego badania, przy czym najbardziej w przypadku produkcji (−1,5 punktu). W każdej z nich jednak ogólny wskaźnik przekroczył poziom 100 punktów.

Najwyższe wskaźniki, podobnie jak w ubiegłym roku, odnotowało budownictwo. Nastąpiła tu jednak bardzo ciekawa zmiana – po raz pierwszy wskaźnik prognoz (choć nadal wysoki), jest niższy od wskaźnika za ubiegłe 12 miesięcy. Oznacza to, że ostatni rok firmy budowlane oceniły bardzo dobrze, ale nie są pewne czy aż tak dobra koniunktura utrzyma się w kolejnym roku.

W przypadku produkcji i handlu prognozy są wyższe od oceny ubiegłego roku.

Najniższe wskaźniki odnotowano w handlu, ale jedynie w tej branży nastąpił wzrost wskaźniki w porównaniu do poprzedniego badania.

Im krótszy staż i większy zasięg, tym więcej optymizmu

Nie zmienił się rozkład wyników w zależności od okresu funkcjonowania firmy. Im dłuższy staż rynkowy przedsiębiorstwa, tym niższa wartość Ogólnego Wskaźnika Koniunktury. W przypadku firm działających do 3 lat, Wskaźnik wzrósł, u pozostałych spadł, przy czym dla firm powyżej 12 lat najbardziej, bo o 1,4 pkt (Tabela 1.).

Tabela 1. Ogólny Wskaźnik Koniunktury Mikro i Małych Firm według branży, okresu funkcjonowania, obszaru działania i lokalizacji.

Mimo że, wzrost wskaźnika miał miejsce wyłącznie w przypadku firm o rynku lokalnym, w dalszym ciągu te firmy oceniają najgorzej sytuację. Wraz ze wzrostem skali działalności, rośnie wartość Wskaźnika Koniunktury. Mimo to, nastroje w firmach o zasięgu ponadlokalnym spadły, zwłaszcza w przypadku firm o zasięgu międzynarodowym.

Począwszy od pierwszej edycji Raportu zawsze Wskaźnik dla firm o zasięgu międzynarodowym jest wyższy od średniej, co oznacza, że generalnie lepiej oceniają one od pozostałych swój biznes i warunki do jego prowadzenia (Wykres 4.).

Wykres 4. Średni Ogólny Wskaźnik Koniunktury Firm w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Średnie najbardziej optymistyczne

Jak wspomniano, firmy średnie badane są w obecnej edycji po raz pierwszy. Nie jest możliwe zatem porównanie dla nich wskaźnika tegorocznego z poprzednim, a tym bardziej, pokazanie trendów na osi czasu. Będzie to możliwe w kolejnych latach. Dane dotyczące firm średnich nie też są brane pod uwagę, jak powiedziano, w Ogólnym Wskaźniku Koniunktury

Firm porównywanym do poprzednich edycji Raportu.

W Tabeli 2. widzimy natomiast porównanie Ogólnego Wskaźnika Koniunktury dla poszczególnych wielkości firm. Okazuje się, że w badaniu w 2018 r. najbardziej optymistyczne były firmy średnie, dla których Ogólny Wskaźnik wyniósł 103 punkty. Firmy średnie są też najbardziej optymistyczne jeśli chodzi o perspektywy na kolejny rok. Najniższy wskaźnik prognoz dotyczy firm małych. Najsłabiej ostatnie 12 miesięcy oceniły firmy mikro.

Tabela 2. Ogólny Wskaźnik Koniunktury Mikro i Małych Firm według kategorii firmy i zatrudnienia

Relatywnie najlepsze nastroje w roku 2018 były generalnie w firmach zatrudniających powyżej 20 pracowników. Najsłabsze odczyty dotyczyły firm zatrudniających od 2 do 5 osób oraz od 10 do 19 osób.

Indeks według przychodów

W związku z włączeniem do badania firm średnich rozszerzone zostało pytanie o wielkość przychodów za ostatni rok obrachunkowy. W poprzednich badaniach było ono ograniczone do przedziału do 1,5 mln PLN i powyżej 1,5 mln PLN.

Jak widać w tabeli 3 najlepszy indeks zarówno za ubiegłe 12 miesięcy jak i na kolejne 12 miesięcy miał miejsce dla firm o przychodach od 10 mln PLN do 30 mln PLN.

Tabela 3. Ogólny Wskaźnik Koniunktury Mikro i Małych Firm według wielkości przychodów

Najniżej Ogólny Wskaźnik został oceniony w przypadku firm o najwyższych przychodach, czyli powyżej 50 mln PLN.

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Ocena sytuacji gospodarczej

Na ocenę sytuacji gospodarczej składają się odpowiedzi respondentów na trzy pytania dotyczące:

  1. oceny ogólnej sytuacji polskiej gospodarki,
  2. oceny sytuacji branży, w której działa firma,
  3. oceny sytuacji samej ankietowanej firmy.

Ocena sytuacji polskiej gospodarki

W poprzednim badaniu sytuacja gospodarcza była obszarem, w którym nastąpiły największe zmiany in plus w stosunku do poprzedniego badania. Ocena rok do roku wówczas wyraźnie wzrosła (o ponad 10 punktów). W tegorocznym badaniu nastąpiły spadki w ocenie sytuacji gospodarczej. Ogólny wskaźnik w tym obszarze spadł o −3 pkt. Wpłynęły na to dwa zjawiska.

Po pierwsze o 1,1 pkt spadła ocena sytuacji gospodarczej w ostatnich 12 miesiącach. Mimo to, wynik 99,6 pkt (na Wykresie 5. niebieska linia), należy jednak uznać za bardzo dobry, jest to bowiem drugi najwyższy wskaźnik w ciągu 9 lat badań.

Wykres 5. Ocena sytuacji gospodarczej w latach 2010–2018

Po drugie, o 4,8 pkt spadła ocena perspektyw sytuacji gospodarczej na rok przyszły i to była główna przyczyna niższej rok do roku wartości Ogólnego Wskaźnika Sytuacji Gospodarczej. Firmy uznają, że w 2018 miała miejsce dobra koniunktura gospodarcza, niemniej wykazują sporą ostrożność jeśli chodzi o rok 2019.

Sytuacja gdy ocena ostatniego roku była wyższa od oceny prognoz na rok kolejny nastąpiła już trzeci raz pod rząd. Tym razem różnica pomiędzy wskaźnikiem −12 miesięcy i wskaźnikiem +12 miesięcy wyniosła aż −5 pkt co wskazuje na większą ostrożność co do prognoz niż wcześniej (w latach badania 2016 i 2017 różnica wynosiła −1,3 pkt).

Warto zwrócić uwagę, że sprawdziły się oceny perspektyw z ubiegłego roku. Perspektywy te oceniono na 99,5 punktów. Tymczasem w obecnym badaniu ocena poprzednich 12 miesięcy wyniosła 99,6 punktu, a więc była bardzo zbliżona.

Pomimo spadku w ocenie, Ogólny Wskaźnik oceny sytuacji gospodarczej należy uznać za wysoki, ponieważ był to drugi najwyższy odczyt w 9‑letniej historii badań.

Ocena gospodarki zróżnicowana w regionach

Gospodarka ogólnie najlepiej została oceniona w województwie świętokrzyskim – średni wskaźnik wyniósł 104,3 punktu. Wskaźnik ten wzrósł wyraźnie (+3,5 punktu) w porównaniu z poprzednim badaniem. Najniżej ogólna ocena wypadła w mazowieckim (94,7 punktu), a największy spadek wskaźnika rok do roku badawczego miał miejsce w podlaskim (−6,2 punktu) (Mapa 2.).

Mapa 2. Ocena sytuacji gospodarczej według województw

Drugim województwem ze średnim wskaźnikiem ponad 100 punktów w tym roku było podkarpackie (102,6 pkt).

Również w świętokrzyskim i podkarpackim najlepiej oceniono ostatnie 12 miesięcy w gospodarce polskiej. Najniżej w łódzkim i mazowieckim.

Perspektywy najlepiej wyglądają według właścicieli firm ze świętokrzyskiego – bardzo wysoki wskaźnik 102,7 punktu były jedynym powyżej 100 punktów. Najniżej ocena wypadła w mazowieckim i pomorskim.

Jak widać ocena polskiej gospodarki jest różna w różnych regionach. Różnica pomiędzy najlepszą (podkarpackie) i najgorszą (łódzkie) oceną ostatniego roku w gospodarce wyniosła ponad 9 punktów. Z kolei różnica w ocenie perspektyw gospodarczych pomiędzy najwyższą (świętokrzyskie) i najniższą (mazowieckie) wyniosła prawie 11 punktów.

W podziale na branże (Tabela 4.) zwraca uwagę przede wszystkim bardzo wysoka ocena ostatniego roku w gospodarce przez firmy z branży budowniczej – wyraźna przewaga optymistów sprawiła, że wskaźnik wyniósł niemal 104 punkty. W innych branżach ostatnie 12 miesięcy oceniono poniżej 100 punktów.

Tabela 4. Ocena sytuacji gospodarczej według branż

Inaczej ma się ocena prognoz w gospodarce na 2019 rok. Ocena wszystkich branż jest zbliżona i wynosi 94–96 punktów. Wszystkie firmy spodziewają się pogorszenia sytuacji gospodarczej w porównaniu z ostatnim rokiem.

Porównując ogólne wskaźniki oceny gospodarki z poprzednim badaniem widzimy wszędzie spadki, zwłaszcza w przypadku budownictwa (aż −5,6 punktu).

Ocena według wielkości firm

Sytuację gospodarczą w Polsce w ostatnich 12 miesiącach najlepiej oceniły firmy średnie, najniżej mikro. Perspektywy najlepiej widzą firmy średnie, a najsłabiej firmy małe. Ocena gospodarki (średni ogólny wskaźnik) dla firm mikro spadł rok do roku o ponad 3 punkty i minimalnie wzrósł jeśli chodzi o firmy małe (Tabela 5.).

Tabela 5. Ocena sytuacji gospodarczej według wielkości firmy

Firmy działające na rynku międzynarodowym

Firmy działające na obszarze międzynarodowym oceniły niżej od średniej krajowej zarówno ostatnie 12 miesięcy, jak i perspektywy na kolejne 12 miesięcy. Ocena jest też niższa (sporo, bo o 4,6 punktu) od oceny z poprzedniego badania (niebieska linia na Wykresie 6.). W latach 2010–2015 ocena polskiej gospodarki firm działających poza granicami kraju była wyższa od średniej krajowej. Od 2016 roku jest odwrotnie – firmy działające poza granicami kraju są bardziej krytyczne jeśli chodzi o polską gospodarkę.

Wykres 6. Ocena sytuacji gospodarczej w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Ocena sytuacji w branżach

Kolejny analizowany w badaniu obszar to sytuacja branży, w jakiej działają firmy. Średni wskaźnik oceny tego obszaru obniżył się o 0,8 punktu w porównaniu z ub. rokiem, ale i tak jest on drugim najwyższym odczytem we wszystkich dziewięciu latach badawczych. Zwraca jednak uwagę fakt, że po raz pierwszy ocena perspektyw jest niższa od oceny dotychczasowej sytuacji (Wykres 7.). Właściciele firm ocenili obecną sytuacje w swoich branżach jako dobrą, ale są bardzo ostrożni jeśli chodzi o kolejny rok.

Wykres 7. Ocena sytuacji branży w latach 2010–2018

Jeżeli chodzi o ocenę sytuacji branży w poszczególnych regionach, to jest ona bardzo podobna do oceny sytuacji gospodarczej opisywanej wcześniej. Wyraźnie najwyższe wyniki (103,6 punktu) odnotowano w świętokrzyskim (plus siedem punktów w porównaniu z poprzednim badaniem). Ogólny wskaźnik oceny branży wyniósł ponad 100 punktów także na Podkarpaciu. Relatywnie najniższe odczyty miały miejsce w łódzkim i mazowieckim (Mapa 3.).

Mapa 3. Ocena sytuacji branży

We wszystkich branżach z wyjątkiem handlu nastąpił spadek nastrojów w porównaniu do poprzedniego badania (Tabela 6.).

Tabela 6. Ocena sytuacji branży

Najlepiej, i to wyraźnie, ostatnie 12 miesięcy oceniły firmy budowlane – wskaźnik wyniósł 105 punktów. Budowlanka widzi też dobre perspektywy, ale wskaźnik +12 miesięcy jest już dużo niższy od wskaźnika −12 miesięcy – wynosi niecałe 99 punkty.

Jedynie w branży produkcyjnej ocena perspektyw jest wyższa niż ocena ostatnich 12 miesięcy. W handlu, usługach, a zwłaszcza w budownictwie spodziewane jest pogorszenie sytuacji w branży.

Jak widać na Wykresie 8. od pięciu lat branża budownicza najlepiej ocenia swoją sytuację. Tylko w tym i ubiegłym roku badawczym miała miejsce sytuacja, że wskaźnik osiągnął powyżej stu punktów, co oznacza przewagę optymistów.

Ocena branży produkcyjnej i usługowej jest zazwyczaj zbliżona, choć w tym roku w usługach było relatywnie więcej optymizmu.

W przypadku branży handlowej w każdym roku badawczym miała ona najniższe odczyty, jednak warto zwrócić uwagę na fakt, że tegoroczne badanie przyniosło rekordowy wynik, a dystans do pozostałych branż zmniejszył się.

Wykres 8. Ocena sytuacji w poszczególnych branżach w latach 2010–2018

Branża produkcyjna

W branży produkcyjnej ostatnie 12 miesięcy zostało ocenione niżej niż w poprzednim badaniu. Jednak wskaźnik na poziomie 96,2 punktu jest drugim najwyższym w historii badań. Na Wykresie 9. widać, że bardzo optymistyczne poprzednie prognozy (zielona linia – wskaźnik oczekiwań wyniósł 100,9 punktu) nie sprawdziły się. Obecnie firmy produkcyjne są nieco bardziej ostrożne w oczekiwaniach na rok 2019.

Wykres 9. Ocena sytuacji branży produkcyjnej w latach 2010–2018

Komentarz makroekonomiczny

Adam Antoniak, Ekspert, Departament Zarządzania Strategicznego Banku Pekao S.A.

cytat
"Branża produkcyjna jest silnie powiązana z rynkami zagranicznymi i pierwsza reaguje na zmiany koniunktury na rynkach eksportowych. Obniżenie się wskaźnika jest związane z wolniejszym wzrostem popytu zagranicznego. Druga połowa 2018 r. przyniosła wyraźny spadek wskaźnika PMI, mierzącego koniunkturę w przetwórstwie przemysłowym, głównie w związku ze spadkiem nowych zamówień eksportowych. W listopadzie główny wskaźnik PMI obniżył się poniżej granicy 50 pkt., która oddziela wzrost aktywności (powyżej) od spadku (poniżej). W 2019 r. oczekiwane jest dalsze spowolnienie koniunktury w Unii Europejskiej, dokąd trafia ok. 80% polskiego eksportu. W sektorze MSP udział eksportu jest niższy niż w większych firmach, stąd też wskaźnik pozostaje na wysokim poziomie (96,2 pkt. – drugi najwyższy odczyt w historii)."

Branża usługowa

W usługach rok 2018 (niebieska linia na Wykresie 10.) był najlepszym w ciągu ostatnich dziewięciu lat badań (wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy osiągnął wynik 99,4 punktu). Sprawdziły się zatem pozytywne prognozy z ubiegłego roku (linia zielona). To co jednak zwraca uwagę, to fakt, że po raz pierwszy wskaźnik prognoz na kolejne 12 miesięcy jest niższy od oceny ostatnich 12 miesięcy. Sugeruje to, że właściciele firm usługowych uznali, że tak dobra sytuacja jak w 2018 może się nie powtórzyć w kolejnym roku.

Wykres 10. Ocena sytuacji branży usługowej w latach 2010–2018

Komentarz makroekonomiczny

Paweł Kowalski, Ekspert, Departament Zarządzania Strategicznego Banku Pekao S.A

cytat
"Branża usługowa. Podobnie, jak to miało miejsce w branży handlowej, również dla większości rodzajów działalności usługowej rok 2018 był bardzo udany. Wzrost dochodów i wydatków gospodarstw domowych oraz wysoka aktywność firm wspierały stronę przychodową, co w większości przypadków pozwalało zrekompensować wysoką dynamikę kosztów. Perspektywy na 2019 r. rysują się mniej korzystnie ze względu na oczekiwane spowolnienie wzrostu gospodarczego. Przy niższej dynamice przychodów firmom będzie trudniej skompensować wzrost kosztów, który w sektorze usług stymulowany jest w dużym stopniu przez koszty pracy (a ten ma charakter strukturalny, powiązany z trendami demograficznymi)."

Branża handlowa

W branży handlowej, podobnie jak w usługach, rok 2018 był najlepszym w ciągu ostatnich dziewięciu lat badań (linia niebieska na Wykresie 11.), a wysokie prognozy z ubiegłego roku niemal się sprawdziły. Po raz pierwszy jednak prognozy na kolejny rok są niższe niż ocena ostatnich 12 miesięcy.

Wykres 11. Ocena sytuacji branży handlowej w latach 2010–2018

Branża budowlana

W branży budowlanej ostatnie dwa lata były okresem bardzo dobrej koniunktury. Wskaźnik oceny ostatnich 12 miesięcy (niebieska linia na Wykresie 12.) w 2017 osiągnął rekordowe 106,1 punktu, a w 2018 niewiele mniej, bo 105 punktów. To jedyna branża, w której wskaźnik ten przekroczył 100 punktów. W poprzednim badaniu prognozy (zielona linia) były bardzo wysokie (103 punkty), ale i tak okazały się nieco zaniżone.

Branża budowlana oczekuje jednak pewnego pogorszenia sytuacji w kolejnych 12 miesiącach. Wskaźnik 98,9 punktu jest nadal względnie wysoki, wskazuje jednak na ostrożność w oczekiwaniach na 2019 rok.

Wykres 12. Ocena sytuacji branży budowlanej w latach 2010–2018

Komentarz makroekonomiczny

Paweł Kowalski, Ekspert, Departament Zarządzania Strategicznego Banku Pekao S.A.

cytat
"Branża handlowa. W 2018 r. w handlu panowała bardzo dobra koniunktura. Dobra sytuacja na rynku pracy i dynamiczny wzrost wynagrodzeń przekładały się korzystnie na dochody gospodarstw domowych i ich konsumpcję. Z kolei wysoka aktywność gospodarcza firm znajdowała odzwierciedlenie w ich potrzebach zakupowych. Czynniki te wspierały wyniki zarówno w handlu detalicznym, jak i hurtowym. Perspektywy na 2019 r. pozostają pod wpływem oczekiwanego spowolnienia wzrostu gospodarczego, które może odbić się negatywnie zarówno na konsumpcji indywidualnej, jak i na popycie firm. Na prawdopodobne osłabienie po stronie przychodowej nakłada się wciąż silna presja ze strony kosztów pracy, którą wolniejszy wzrost gospodarczy złagodzi jedynie częściowo. Kombinacja tych czynników może oddziaływać w kierunku pogorszenia wyników, co z kolei wyjaśnia nieco słabsze prognozy przedsiębiorstw handlowych z sektora MSP w odniesieniu do oczekiwań na przyszły rok."

Ocena według wielkości firmy

Najlepiej oceniły sytuację w swoich branżach firmy średnie, zaś najsłabiej firmy małe, które jednakże zanotowały wzrost wskaźnika oceny sytuacji wobec poprzedniego roku (Tabela 7.).

Tabela 7. Ocena sytuacji branży według wielkości firmy

Firmy działające na obszarze międzynarodowym tradycyjnie wyżej oceniały sytuację w swoich branżach od średniej oceny wszystkich badanych przedsiębiorstw. W roku 2018 sytuacja zmieniła się jednak i wskaźnik dla firm o zasięgu międzynarodowym znalazł się nieco poniżej średniej (Wykres 13.).

Komentarz makroekonomiczny

Kamil Zduniuk, Specjalista, Departament Zarządzania Strategicznego Banku Pekao S.A.

cytat
"Branża budowlana. Firmy budowlane z sektora MŚP aktywne są w głównej mierze w segmencie budownictwa budynków, w szczególności mieszkaniowych. W tym obszarze ostatnie 2‑3 lata przyniosły rekordowy popyt – wysoką dynamikę nowych inwestycji oddawanych do użytku i sprzedawanych mieszkań, stymulowanych dobrą sytuacją materialną gospodarstw domowych i atrakcyjnością inwestycyjną mieszkań. Ostrożność w oczekiwaniach na 2019 r. związana jest natomiast prawdopodobnie z powszechnie prognozowanym wyhamowaniem tempa wzrostu gospodarczego w Polsce, jak też rosnącym niepokojem o efekt „rozlania się” skomplikowanej sytuacji w budownictwie infrastrukturalnym na cały rynek."

Wykres 13. Średnia ocena sytuacji branży w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Sytuacja firmy

Wskaźniki związane bezpośrednio z działalnością firmy są tradycyjnie wyższe niż przedstawione wcześniej indeksy dotyczące oceny ogólnej sytuacji gospodarczej oraz oceny sytuacji branży. Generalnie firmy lepiej oceniają swoje najbliższe otoczenie, na które mają realny wpływ, niż obszary poza ich bezpośrednią kontrolą.

Wykres 14. prezentujący ocenę sytuacji firmy przypomina kształtem wykres prezentowany na początku rozdziału dotyczącego Ogólnego Wskaźnika Koniunktury.

Wykres 14. Ocena sytuacji firmy w latach 2010–2018

Rok 2018 był rekordowy (102,2 punktu) jeśli chodzi o ocenę sytuacji firmy (niebieska linia) z przewagą optymistów. Co prawda poprzednie prognozy (105,2 punktu, zielona linia) sugerowały jeszcze korzystniejszy rozwój wydarzeń, ale i tak sytuacja w ostatnich 12 miesiącach była najlepsza w całym okresie dziewięciu lat badań.

Prognozy na rok 2019 są nadal bardzo dobre – optymistyczna większość oczekuje poprawy sytuacji (103,4 punktu). Inaczej niż w poprzednim badaniu, nastąpił wzrost rok do roku w ocenie ostatnich 12 miesięcy, ale ocena prognoz spadła – są one oceniane ostrożniej niż w poprzednim badaniu.

Większymi optymistami niż inni są właściciele firm działających na obszarze międzynarodowym (Wykres 15.). Nastąpił tutaj co prawda spadek ogólnego wskaźnika, ale i tak pozostaje on na bardzo wysokim poziomie (105,4 punktu).

Wykres 15. Średnia ocena sytuacji firmy w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Ocena sytuacji firmy we wszystkich województwach była bardzo wysoka. Jedynym przypadkiem, gdy wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy był poniżej 100 punktów jest łódzkie. Najlepiej ostatnie 12 miesięcy oceniono w świętokrzyskim oraz podkarpackim (Mapa 4.).

Mapa 4. Ocena sytuacji firmy

Wszystkie regiony odnotowały ocenę perspektyw powyżej 100 punktów. Najwyższe wskaźniki odnotowano w świętokrzyskim i lubelskim.

Porównując indeksy z poprzednim badaniem, w siedmiu województwach ogólne wskaźniki oceny sytuacji firmy poprawiły się. Największy wzrost miał miejsce w świętokrzyskim (prawie 6 punktów), lubelskim i lubuskim. Największe spadki dotyczą mazowieckiego oraz podlaskiego (powyżej 3 punktów).

Najlepiej sytuację swoich firm w ostatnich 12 miesiącach, a także perspektywy na kolejny rok ocenili właściciele firm budowlanych. W tej branży ogólny wskaźnik sytuacji firm wyniósł dokładnie tyle samo co w ubiegłym roku – 106,1 punktu. W poprzednim badaniu jednak lepiej oceniano perspektywy, a gorzej ostatnie 12 miesięcy (Tabela 8.).

Tabela 8. Ocena sytuacji firmy według branży

Branża handlowa zanotowała wzrost nastrojów o 0,6 punkt (średni wskaźnik w stosunku do roku 2017), ale mimo to osiągnęła ponownie najniższy wynik w rankingu branż.

W przypadku produkcji i usług wskaźniki są nadal bardzo wysokie, niemniej zanotowano spadek ogólnej oceny, zwłaszcza w produkcji.

Ocena według wielkości firmy

Wyniki badania pokazują, że najlepiej sytuację swoich firm oceniają właściciele firm średnich. Najniżej ostatnie 12 miesięcy ocenili przedstawiciele firm małych – tu jednak nastąpił wzrost ogólnego wskaźnika rok do roku. W przypadku firm mikro nastroje spadły w porównaniu do poprzedniego roku (Tabela 9.).

Tabela 9. Ocena sytuacji firmy według wielkości firmy

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Sytuacja finansowa mikro, małych i średnich firm

W podrozdziale 3 omówione zostały wyniki badania odnoszące się do trzech pytań związanych z sytuacją finansową:

  1. oceny przychodów firmy,
  2. oceny wyniku finansowego firmy (zysk lub strata) oraz
  3. długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi.

Ocena przychodów

Ocena przychodów osiągnęła najwyższy poziom w ciągu dotychczasowych 9 lat badań, a średni wskaźnik dla tego obszaru wyniósł 102,5 punktu. Tak wysoka ocena wynika jednak wyłącznie z rekordowo dobrze ocenionych ostatnich 12 miesięcy. W 2018 indeks dla okresu −12 miesięcy po raz pierwszy w historii badań przekroczył poziom 100 punktów (niebieska linia na Wykresie 16.). Ocena prognoz na kolejny rok jest także wysoka, ale spadła o 1,4 punktu (zielona linia). Wykres dla przychodów przypomina opisywany poprzednio wykres dla oceny sytuacji firmy, czyli bardzo dobre wyniki z pewną ostrożnością jeżeli chodzi o prognozy na kolejny rok.

Wykres 16. Ocena przychodów firmy w latach 2010–2018

Bardzo dobrze przychody swoich firm ocenili właściciele firm działających na rynkach międzynarodowych. Ponownie była ona wyższa od średniej dla wszystkich, przy czym w stosunku do 2017 r. odnotowano spadek wskaźnika, podczas gdy w całej próbie miała miejsce poprawa (Wykres 17.).

Wykres 17. Średnia ocena przychodów firmy w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Aż w 12 województwach ocena przychodów firmy w okresie ostatnich 12 miesięcy była wyższa od wskaźnika neutralnego 100 punktów. Wyjątkiem były mazowieckie, łódzkie, zachodniopomorskie i opolskie.

Rekordzistą tej edycji jest małopolskie ze wskaźnikiem −12 miesięcy na poziomie 105,6 punktu. Bardzo dobre oceny notowano również w świętokrzyskim i na Pomorzu (Mapa 5.). Perspektywy oceniono pozytywnie we wszystkich regionach, najlepiej w świętokrzyskim, lubelskim, małopolskim i podlaskim. Najniżej w opolskim i mazowieckim.

Mapa 5. Ocena przychodów firmy

Spadki ogólnego wskaźnika rok do roku miały miejsce w przypadku sześciu regionów, największe dla opolskiego i mazowieckiego.

Wśród branż najlepiej w ostatnich 12 miesiącach odczuły wzrost przychodów firmy budowlane (Tabela 10.). Najniższe wskaźniki (poniżej 100 punktów) wśród branż odnotowała ponownie branża handlowa, jednak zwraca uwagę polepszenie sytuacji – ogólny wskaźnik dla tej branży wzrósł o 2,1 punktu w porównaniu z badaniem z poprzedniego roku. Jedyną branżą, która ma niższe ogólne wyniki wskaźnika rok do roku była produkcja. Mimo to wyniki są dobre, bo powyżej 100 punktów, a perspektywy najlepsze wśród branż.

Tabela 10. Ocena przychodów firmy według branży

Ocena według wielkości firmy

Wszystkie wskaźniki w podziale na wielkość firm należy ocenić pozytywnie, ponieważ przekroczyły 100 punktów. Najlepiej swoje przychody w ostatnich 12 miesiącach oceniły firmy średnie, a najsłabiej firmy mikro. Prognozy najlepiej widzą przedstawiciele firm średnich, a stosunkowo najsłabiej firm małych (Tabela 11.).

Tabela 11. Ocena przychodów firmy według wielkości firmy

Wynik finansowy

Jak widać jednak na Wykresie 18. rok 2018 był najlepszym jak do tej pory z dziewięciu lat badań jeżeli chodzi o zyski firm, ponieważ po raz pierwszy w historii badań wskaźnik oceny wyniku finansowego za poprzednie 12 miesięcy (niebieska linia) przekroczył 100 punktów.

Wykres 18. Ocena wyniku finansowego firmy w latach 2010–2018

Prognozy są nadal wysokie (zielona linia), są one jednak nieco niższe niż w badaniu z 2017. Efektem tego ogólny wskaźnik (szara linia) obniżył się w porównaniu do ubiegłego roku. Obniżył się również ogólny wskaźnik oceny wyniku finansowego w przypadku firm działających na obszarze międzynarodowym. Ocena zysków firm działających na rynkach zagranicznych jest jednak tradycyjnie wyższa niż firm działających wyłącznie w kraju (Wykres 19.).

Wykres 19. Średnia ocena wyniku finansowego firmy w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

W większości województw wynik finansowy w ostatnich 12 miesiącach oceniony został powyżej 100 punktów. Wyjątkiem były łódzkie, wielkopolskie, mazowieckie i opolskie. Perspektywy na kolejne 12 miesięcy zostały ocenione jeszcze lepiej – najniższy wskaźnik w wielkopolskim wyniósł 101,1 punktu, a więc i tu była przewaga optymistów (Mapa 6.). Jeżeli chodzi o wynik finansowy najbardziej optymistycznie nastawieni na 2019 r. są właściciele firm ze świętokrzyskiego oraz lubelskiego.

Mapa 6. Ocena wyniku finansowego firmy

Pomimo tych optymistycznych danych warto zwrócić uwagę, że w przypadku 8 regionów ogólny wskaźnik dla wyniku finansowego obniżył się rok do roku; w przypadku mazowieckiego najbardziej, bo blisko 3 punkty.

Podobnie jak w przychodach, najlepsze wyniki jeżeli chodzi o wskaźniki dla wyniku finansowego odnotowano dla branży budowlanej, choć ogólny wskaźnik rok do roku nieznacznie spadł (Tabela 12.). Najbardziej obniżył się ogólny wskaźnik dla produkcji. Handel ma ponownie najniższe odczyty, jednak jako jedyna branża zanotował wzrost ogólnego wskaźnika rok do roku.

Tabela 12. Ocena wyniku finansowego firmy według branży

Ocena według wielkości firmy

Podobnie jak w przypadku przychodów, wynik finansowy w ostatnich 12 miesiącach oraz prognozy najlepiej oceniły firmy średnie (Tabela 13.). Najniżej swoje zyski ocenili właściciele firm małych. Wszystkie wskaźniki są powyżej 100 punktów, więc w każdej grupie przewagę mają optymiści.

W przypadku firm mikro i małych zwraca uwagę spadek (minimalny) ogólnego wskaźnika rok do roku. W przypadku przychodów podobny wskaźnik wzrósł.

Tabela 13. Ocena wyniku finansowego firmy według wielkości firmy

Przychody vs wynik finansowy

W latach 2010–2015 ogólny wskaźnik dla przychodów był za każdym razem niższy od ogólnego wskaźnika dla wyniku finansowego. Oznaczało to, że bez względu na to czy ocena przychodów rosła, czy spadała firmy potrafiły generować zyski (np. dzięki odpowiedniej polityce kosztowej). W latach 2016–2017 oba indeksy były niemal na tym samym poziomie, co oznacza, że dynamika wzrostu przychodów i wyniku finansowego była podobna. W tym roku badawczym po raz pierwszy wskaźnik dla przychodów przewyższył (o 0,6 punktu) wskaźnik dla wyniku finansowego (Wykres 20.). Wysoki wzrost przychodów firm nie spowodował równie dużego wzrostu zysków, co mogło wiązać się np. z kosztami firm związanymi z płacami oraz np. ze wzrostem cen materiałów budowlanych.

Wykres 20. Ocena przychodów oraz ocena wyniku finansowego w latach 2010–2018

Oczekiwanie na zapłatę

Ostatnie z pytań zadawanych respondentom w bloku związanym z oceną sytuacji finansowej firm dotyczy długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary i usługi.

W 2018 po raz pierwszy jednocześnie ocena poprzednich 12 miesięcy wzrosła i osiągnęła rekordowy poziom 97,5 punktu, podczas gdy prognozy na kolejne 12 miesięcy są identyczne jak poprzednio. W wyniku tego średnia z tych dwóch indeksów, czyli ogólny wskaźnik dla tego obszaru wzrósł i wyniósł 98,4 punktu (Wykres 21.).

Wykres 21. Ocena długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi w latach 2010–2018

Długość oczekiwania na zapłatę nigdy jeszcze nie była oceniona przez firmy działające na obszarze międzynarodowym lepiej od średniej. Podobnie jest w tym roku badawczym – wskaźnik dla tych firm jest niższy o 1,5 punktu od średniej (Wykres 22.). Generalnie im większy zasięg działania firmy, tym niższa ocena długości oczekiwania na zapłatę.

Wykres 22. Średnia ocena długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Bardzo dobre wyniki w tym obszarze za ostatnie 12 miesięcy odnotowano dla województwa dolnośląskiego, w którym wskaźnik wyniósł 100 punktów (Mapa 7.). W pozostałych regionach wyniósł poniżej 100 punktów, najmniej w opolskim i łódzkim. Jeśli chodzi o prognozy, optymiści dominują w dolnośląskim, lubuskim i podlaskim.

Mapa 7. Ocena długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi

W układzie branżowym odnotowano minimalny spadek średniego wskaźnika w produkcji (Tabela 14.).

Tabela 14. Ocena długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi według branży

Dla wszystkich branż wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy wynosi poniżej 100 punktów, czyli przedsiębiorcy wszystkich branż są dość sceptycznie nastawieni jeżeli chodzi o polepszenie sytuacji jeśli chodzi o okres oczekiwania na zapłatę (najniższa ocena miała miejsce w budownictwie). Wskaźniki +12 miesięcy są jednak wyższe, a więc firmy oczekują, że sytuacja polepszy się jeśli chodzi o czas oczekiwania na zapłatę.

Ocena według wielkości firm

Najmniejsze problemy jeżeli chodzi o długość oczekiwania na zapłatę miały firmy średnie, a największe firmy małe. W przypadku tych ostatnich ogólny wskaźnik jednak wzrósł jednak wyraźnie wobec poprzedniego roku (Tabela 15.).

Tabela 15. Ocena długości oczekiwania na zapłatę za sprzedane towary/usługi według wielkości firmy

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Zatrudnienie w mikro, małych i średnich firmach

Zatrudnienie jest co roku jednym z najwyżej ocenianych obszarów wchodzących w skład Ogólnego Wskaźnika Koniunktury.

Kolejny rok z rzędu poprawa na rynku pracy i rekordowo niska stopa bezrobocia wpłynęła na wyniki badania.

W 2018 ocena zatrudnienia w ostatnich 12 miesiącach osiągnęła rekordowy poziom 99,9 punktu (niebieska linia na Wykresie 23.), co oznacza, że chęć do zatrudnienia w 2018 w sektorze mikro i małych firm była najwyższa w historii dziewięciu lat badań.

Wykres 23. Ocena zatrudnienia w firmie w latach 2010–2018

Mimo tego, ogólny wskaźnik spadł rok do roku do 101,3 punktu (szara linia), a to za sprawą obniżenia wskaźnika na kolejne 12 miesięcy (zielona linia). Przedsiębiorcy są nadal optymistyczni jeżeli chodzi o zwiększenie zatrudnienia (wynik powyżej 100 oznacza, że statystycznie częściej chcą zatrudniać niż utrzymać, bądź redukować zatrudnienie), jednak optymizm w tym zakresie nieco spadł w porównaniu do ubiegłorocznego badania.

Za każdym razem wskaźniki zatrudnienia dla firm działających na rynku międzynarodowym są wyższe od średniej dla wszystkich firm. W 2018 roku wskaźnik dla firm działających za granicą obniżył się jednak o 2 punkty (Wykres 24.).

Wykres 24. Średnia ocena zatrudnienia w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

W Tabeli 16. widać, że w ostatnich 12 miesiącach najczęściej zatrudniały firmy z branży produkcyjnej. Branża budowlana, która wykazywała najwyższe indeksy jeżeli chodzi o wynik finansowy, przychody i sytuację firmy ma najniższy wskaźnik oceny zatrudnienia za ostatni rok spośród wszystkich branż, co wiąże się najprawdopodobniej ze wzrostem kosztów płac w sektorze i trudnością z pozyskaniem pracowników. Ta branża jest jednak najbardziej optymistyczna jeśli chodzi o perspektywy zatrudnienia, co potwierdza, że firmy budowlane nadal potrzebują pracowników żeby zrealizować kontrakty i zamówienia.

Tabela 16. Ocena zatrudnienia w firmie według branży

Ocena według wielkości firm

Bardzo dobrze pod kątem zatrudnienia oceniły ostatnie 12 miesięcy firmy średnie. Wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy dla tej grupy był bardzo wysoki i wyniósł prawie 106 punktów (Tabela 17.). Wzrost zatrudnienia w ostatnich miesiącach zasygnalizowali też właściciele małych firm – tu wskaźnik wyniósł ponad 102 punkty. Z kolei perspektywy najlepiej widzą firmy średnie i mikro, natomiast małe firmy nie planują zwiększenia zatrudnienia.

Tabela 17. Ocena zatrudnienia w firmie według wielkości firmy

Najwyższe wskaźniki zatrudnienia w ostatnich 12 miesiącach odnotowano w woj. świętokrzyskim i wielkopolskim. We wszystkich regionach wskaźnik prognoz wynosi ponad 100 punktów co świadczy o tym, że firmy planują zwiększenie zatrudnienia (Mapa 8.).

Mapa 8. Ocena zatrudnienia w firmie

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Dostępność zewnętrznego finansowania dla mikro, małych i średnich firm

Ostatnim obszarem wchodzącym w skład Ogólnego Wskaźnika Koniunktury Mikro i Małych Firm jest dostępność zewnętrznego finansowania. W ankiecie stosowanej w badaniu wymienione są przykładowe źródła finansowania zewnętrznego, które są odczytywane respondentom – kredyt, leasing oraz środki unijne. Oprócz oceny dostępności finansowania zewnętrznego, właściciele mikro i małych firm są pytani o źródła finansowania działalności bieżącej, a w przypadku finansowania firmy wyłącznie ze środków własnych – o przyczyny niekorzystania ze środków zewnętrznych.

Ocena dostępności finansowania zewnętrznego

W obecnym badaniu ocena dostępności zewnętrznego finansowania w ostatnich 12 miesiącach osiągnęła najwyższy dotąd poziom – indeks wyniósł 100,9 punktu (niebieska linia na Wykresie 25.).

Wykres 25. Ocena dostępności zewnętrznego finansowania w latach 2010–2018

Po raz pierwszy wskaźnik prognoz zachował się inaczej niż wskaźnik za poprzednie 12 miesięcy – obniżył się i wyniósł niemal dokładnie tyle samo co wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy. Ostatecznie ogólny wskaźnik (szara linia) znalazł się na rekordowym poziomie w historii badań – 100,9 punktu. Ocena dostępności do zewnętrznych źródeł finansowania jest zatem bardzo wysoka, a zgodnie z oczekiwaniami sytuacja ma być względnie stabilna.

W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych ocena dostępności do finansowania była w 2018 roku bardzo zbliżona do średniej dla wszystkich firm (Wykres 26.). W przypadku firm o zasięgu ponad-krajowym w grę wchodzą także instrumenty finansowe związane z tzw. finansowaniem eksportu, o których piszemy w osobnym rozdziale.

Wykres 26. Średnia ocena dostępności zewnętrznego finansowania w latach 2010–2018 dla wszystkich badanych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Tylko dwa województwa miały w tym badaniu wskaźnik za poprzednie 12 miesięcy minimalnie poniżej 100 punktów (więcej niezadowolonych, niż zadowolonych) – łódzkie i małopolskie. Minimalnie poniżej 100 punktów oceniono perspektywy w pomorskim i wielkopolskim. W pozostałych regionach wskaźniki były wysokie, a największa poprawa rok do roku miała miejsce w opolskim i lubuskim (Mapa 9.).

Mapa 9. Ocena dostępności zewnętrznego finansowania

Indeksy dla wszystkich branż są do siebie zbliżone. Ostatni rok najlepiej oceniły firmy z branży produkcyjnej, a perspektywy z branży budownictwa (Tabela 18.). Najniższe indeksy za ostatni rok odnotowano w handlu, a jedyną branżą, która uznała, że dostęp do finansowania jest gorszy niż w poprzednim badaniu, było budownictwo.

Tabela 18. Ocena dostępności zewnętrznego finansowania dla firmy według branży

Ocena według wielkości firmy

Najwyższą ocenę dostępności do finansowania mają firmy średnie – dotyczy to zarówno ostatnich 12 miesięcy, jak i perspektyw na kolejne 12 miesięcy. W przypadku firm mikro najsłabiej oceniły one dostęp do finansowania w ostatnich 12 miesiącach. Perspektywy najniżej ocenili właściciele firm małych (Tabela 19.).

Tabela 19. Ocena dostępności zewnętrznego finansowania dla firmy według wielkości firmy

Wykorzystanie środków zewnętrznych w działalności

Najlepsza w historii badań ocena dostępności finansowania zewnętrznego oraz bardzo niskie stopy procentowe nie spowodowały jednak wzrostu odsetka firm korzystających ze środków zewnętrznych przy finansowaniu działalności gospodarczej (czyli w praktyce kredytu obrotowego). W tym badaniu odnotowano odsetek w wysokości 24,7%, co oznacza spadek o 3,6 p.p. rok do roku (niebieskie słupki na Wykresie 27.).

Wykres 27. Odsetek firm korzystających ze środków zewnętrznych w okresie ostatnich 12 miesięcy w latach 2010–2018 (wyrażone w %)

W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych korzystają one częściej z kredytu na działalność, co wiąże się z tzw. finansowaniem eksportu.

Najczęściej z finansowania zewnętrznego korzystały firmy z branży budowlanej. W ich przypadku odsetek zwiększył się rok do roku.

Środki własne dominują w przypadku mikrofirm. Odsetek małych firm korzystających z zewnętrznych środków wynosi blisko połowę (spadek rok do roku o 1 p.p.). W przypadku firm średnich zaledwie 28% mówi o korzystaniu wyłącznie z własnych środków.

Wykres 28. Źródła finansowania firmy według województw i branż (wyrażone w %)

Wykres 29. Źródła finansowania firmy według wielkości firmy (wyrażone w %)

75% przedsiębiorców, którzy w okresie ostatnich 12 miesięcy nie korzystali z finansowania zewnętrznego przy prowadzaniu swojego biznesu zostało zapytanych o przyczyny nie sięgania po finansowanie inne niż środki własne. Wyniki są zaprezentowane na Wykresach 30. i 31. Ponieważ ankietowani mogli wybrać więcej niż jedną odpowiedź, wyniki nie sumują się do 100%.

Wykres 30. Przyczyny finansowania działalności bieżącej firmy wyłącznie ze środków własnych według województw i branż (wyrażone w %)

Wykres 31. Przyczyny finansowania działalności bieżącej firmy wyłącznie ze środków własnych według wielkości firmy (wyrażone w %)

Struktura odpowiedzi jest zbliżona do tej z poprzedniego badania, ponieważ najczęściej firmy wskazują na brak potrzeby i niechęć do zadłużenia. Brak potrzeby wskazuje niemal dokładnie tyle samo firm, co w ubiegłym roku – 60% badanych, najrzadziej wskazuje na tę przyczynę branża produkcyjna. Rok do roku o 4 punkty procentowe zwiększył się odsetek firm wskazujących na niechęć do zadłużenia. Najczęściej o tym mówiły firmy produkcyjne i handlowe, najrzadziej usługowe. Nie zmienił się odsetek przedsiębiorstw wskazujących na brak możliwości korzystania z kredytu np. z powodu braku zdolności kredytowej. Więcej niż w ubiegłym roku (odsetek wzrósł o 1 p.p.) firm mówi o tańszym koszcie kapitału własnego, co może zaskakiwać w kontekście bardzo niskich stóp procentowych.

O niechęci do zadłużania mówią najczęściej firmy małe i mikro (Wykres 31.). W tych dwóch grupach wyższe są odsetki firm wskazujących na brak możliwości skorzystania z zewnętrznych źródeł. Ta przyczyna jest bez większego znaczenia dla firm średnich (3%).

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Inwestycje firm

Odsetek inwestujących mikro i małych firm w ostatnich 12 miesiącach, obniżył się w porównaniu do ubiegłego roku (niebieskie słupki na Wykresie 32.). Warto zwrócić uwagę, że za każdym razem firmy działające na obszarze międzynarodowym inwestują dużo częściej od średniej dla wszystkich firm, a tylko w jednym roku badawczym (2014) zdarzyło się, że ich odsetek był poniżej 50%.

Wykres 32. Odsetek firm ponoszących wydatki inwestycyjne w okresie ostatnich 12 miesięcy w latach 2010–2018 (wyrażone w %)

Spośród branż najwyższy odsetek inwestujących firm miał miejsce w sektorze budownictwa. W tej branży nastąpił także wzrost rok do roku o 2 punkty procentowe. Na drugim miejscu jest produkcja, ale w tym przypadku mniej firm niż w poprzednim badaniu deklarowało ponoszenie wydatków inwestycyjnych (aż o 8 p.p.). Podobne obniżenie odsetka miało miejsce w handlu. Odsetek inwestujących w usługach również spadł (−2 p.p.).

Spośród regionów z najwyższym odsetkiem inwestujących firm, w których jednocześnie przekroczył on poziom 50% są podlaskie, lubelskie i dolnośląskie.

Najniższy odsetek i największe spadki odnotowano w województwie mazowieckiem – zaledwie 36%.

Wraz z wielkością firmy rośnie skłonność do inwestycji. W przypadku małych firm wynosi on 56%, a w przypadku średnich już 73% (Wykres 33.). W przypadku prognoz inwestycyjnych w każdej edycji są one niższe niż odsetek firm inwestujących w ostatnich 12 miesiącach i jednocześnie nigdy jeszcze te mało optymistyczne prognozy się nie sprawdziły. Najczęściej inwestycje w przyszłym roku planują firmy średnie.

Wykres 33. Ponoszenie przez firmy wydatków inwestycyjnych w podziale na wielkość firmy (wyrażone w %)

Wykres 34. Ponoszenie przez firmy wydatków inwestycyjnych w podziale na województwa i branże (wyrażone w %)

Struktura wydatków inwestycyjnych z punktu widzenia ich przedmiotu jest niemal identyczna jak w ubiegłym roku, a kolejność poszczególnych pozycji nie zmienia się od kilku lat. Najbardziej popularne są wydatki na wyposażenie, narzędzia i przyrządy (Wykres 35.), na które było 55% wskazań (wzrost o 4 punkty procentowe). Odsetek kupujących maszyny i urządzenia (45%), środki, budynki i budowle (12%) oraz wartości niematerialne i prawne (7%) nieco spadł w stosunku do ubiegłego roku. O 2 p.p. wzrósł odsetek kupujących środki transportu.

Wykres 35. Przedmiot wydatków inwestycyjnych w ostatnich 12 miesiącach w podziale na województwa i branże (wyrażone w %)

Wyposażenie, narzędzia i przyrządy to domena inwestycji firm mikro (Wykres 36.). Odsetek firm małych i średnich realizujących tego typu wydatki jest niższy. Częściej za to firmy małe i średnie inwestują w maszyny i urządzenia. Wraz z wielkością firmy rośnie także odsetek inwestujących w szkolenia dla pracowników, budynki i budowle, czy zatrudnianie nowych pracowników.

Wykres 36. Przedmiot wydatków inwestycyjnych w ostatnich 12 miesiącach w podziale na wielkość firmy (wyrażone w %)

W perspektywie kolejnych 12 miesięcy mniej firm mówi o wydatkach na sprzęt, maszyny, urządzenia oraz środki transportu. Firmy częściej mówią o reklamie i marketingu, budynkach, czy też zatrudnieniu nowych pracowników (Wykres 37.). Znikomy odsetek to zakup wartości niematerialnych i prawnych oraz technologii.

Wykres 37. Przedmiot wydatków inwestycyjnych w kolejnych 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

Wykres 38. Przedmiot wydatków inwestycyjnych w kolejnych 12 miesiącach według wielkości firmy (wyrażone w %)

Co roku ankieterzy pytają właścicieli przedsiębiorstw, które w ostatnim roku realizowały projekty inwestycyjne, o wysokość wydatków na ten cel. Odsetek firm mających najmniejsze inwestycje nie zmienił się. Zwiększył się nieco odsetek firm ponoszących wydatki od 10 do 100 tys. PLN, zmniejszył się za to odsetek firm ponoszących większe wydatki (powyżej 100 tys. PLN) (Wykres 39.).

Wykres 39. Wysokość wydatków inwestycyjnych w ostatnich 12 miesiącach według województwa i branży (wyrażone w %)

Wraz z wielkością firmy rosną też wydatki na inwestycje. Prawie połowa firm średnich realizowała inwestycje powyżej 0,5 mln PLN. w przypadku firm mikro i małych gros wydatków mieści się w granicach 10–100 tys. PLN (Wykres 40.).

Wykres 40. Wysokość wydatków inwestycyjnych w ostatnich 12 miesiącach według wielkości firmy (wyrażone w %)

W prognozach spada wyraźnie udział najmniejszych wydatków do kwoty 10 tys. PLN. Najwyższe wydatki planowane są w branży produkcyjnej (Wykres 41.).

Wykres 41. Wysokość wydatków inwestycyjnych w kolejnych 12 miesiącach według województwa i branży (wyrażone w %)

W przypadku firm mikro mniejszy udział mają mieć wydatki do 10 tys. Firmy małe zamierzają częściej niż dotąd inwestować w granicach 100 tys. PLN – 1 mln PLN, a średnie w granicach 1 mln PLN – 2 mln PLN (Wykres 42.).

Wykres 42. Wysokość wydatków inwestycyjnych w kolejnych 12 miesiącach według wielkości firmy (wyrażone w %)

Źródła finansowania inwestycji

Ankieta zawiera także odpowiedź na pytanie o źródła finansowania inwestycji w ostatnich i przyszłych 12 miesiącach. Respondenci mają możliwość wskazania więcej niż jednego źródła wydatków.

Podobnie jak w przypadku finansowania bieżącej działalności przedsiębiorstw, w dotychczasowych edycjach badania głównym źródłem finansowania inwestycji były środki własne. Nie inaczej jest w tym roku – 85% respondentów, a więc identycznie jak w poprzednim badaniu, realizujących w okresie ostatnich 12 miesięcy projekty inwestycyjne finansowało je środkami własnymi (Wykres 43.). O 1 p.p. wzrósł odsetek firm korzystających z kredytu inwestycyjnego. Nadal bardzo duży udział w finansowaniu środków trwałych ma leasing 16% (spadek o 1 p.p.).

Wykres 43. Źródła finansowania inwestycji w ostatnich 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

Nieznacznie wzrósł (o 2 p.p.) odsetek firm korzystających z dotacji UE i krajowych. Potwierdza to z jednej strony, że w 2018 trwał już na dobre proces ogłaszania konkursów i podpisywania umów o dofinansowanie, a z drugiej strony, że jest środki te są ograniczone do niezbyt dużej grupy firm, które spełniają warunki konkursów, np. wdrażają prace badawczo‑rozwojowe.

Wraz z wielkością firmy spada ograniczenie się wyłącznie do własnych środków przy inwestycjach, a rośnie wykorzystanie źródeł zewnętrznych (wykres 44). Zarówno kredyt jak i leasing dużo częściej wykorzystywane są przez firmy małe i średnie. Zwraca też uwagę 16% średnich firm deklarujących korzystanie z dotacji UE, podczas gdy dla mikro i małych odsetek ten jest znikomy. W tym kontekście warto zauważyć, że część programów unijnych ma stosunkowo wysoki „próg wejścia” – np. w programie „Badania na rynek” realizowanym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój minimalna wartość kosztów kwalifikowanych wynosi 5 mln PLN, czyli kwotę poza zasięgiem większości mikro i małych firm.

Wykres 44. Źródła finansowania inwestycji w ostatnich 12 miesiącach według wielkości firm (wyrażone w %)

Jak co roku znacznie więcej przedsiębiorców deklaruje skorzystanie z zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji w okresie kolejnych 12 miesięcy. 24% firm planuje ubiegać się o kredyt bankowy, a 21% o leasing (Wykres 45.). Jak zwykle wiele firm chce też szukać swoich szans w programach UE (13%). Jak jednak wspomniano dotacje są głównie przeznaczone na wsparcie prac B+R i ich wdrażanie, więc deklaracje te mogą się spełnić pod warunkiem, że przedsiębiorcy będą korzystać raczej z preferencyjnych instrumentów zwrotnych z wykorzystaniem środków publicznych, niż z dotacji.

Wykres 45. Źródła finansowania inwestycji w kolejnych 12 miesiącach według województwa i branży (wyrażone w %)

Podczas gdy mikro i małe firmy chcą częściej szukać szans na kredytowanie swoich wydatków inwestycyjnych, firmy średnie deklarują częstsze wykorzystanie swoich własnych środków (Wykres 46.). Odwrotna sytuacja jest przy funduszach UE – rośnie odsetek mikro i małych przedsiębiorstw, które chcą ubiegać się o dotacje, a spada odsetek firm średnich z takimi planami.

Wykres 46. Źródła finansowania inwestycji w kolejnych 12 miesiącach według wielkości firmy (wyrażone w %)

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Innowacyjność firm

Innowacje produktowe

Pierwsze z pytań zadawanych przedsiębiorcom w bloku poświęconym innowacyjności dotyczy wdrażania innowacji produktowych, czyli wprowadzenia na rynek nowych lub istotnie ulepszonych wyrobów lub usług. Do tej pory, od początku badania odsetek firm wdrażających tego typu innowacje oscylował wokół 25%. Tymczasem w tegorocznym badaniu nastąpił znaczący, bo aż o prawie 6 punktów procentowych, spadek odsetka innowatorów – tylko 19,9% firm zadeklarowało wprowadzenie innowacji produktowych w ostatnich 12 miesiącach. To najniższy wynik w historii badań.

W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych, odsetek innowatorów jest dużo wyższy od średniej dla wszystkich firm. W tegorocznym badaniu było ich ponad 30% (Wykres 47.), jednak i w tej grupie nastąpił spadek rok do roku – o ponad 9 p.p.

Wykres 47. Odsetek mikro i małych firm wdrażających w ciągu ostatnich 12 miesięcy innowacje produktowe (wyrażone w %)

Odsetek firm wprowadzających tego typu innowacje spadł we wszystkich branżach, najbardziej w handlu (−11 p.p) i produkcji (−8 p.p.). Branża produkcyjna jest nadal jednak liderem w innowacjach produktowych (Wykres 48.).

Wykres 48. Firmy wdrażające innowację produktową według województw oraz branż (wyrażone w %)

Na poziomie regionalnym największy odsetek innowacji produktowych odnotowano w pomorskim (27%), najmniejszy w lubuskim i świętokrzyskim (15%).

Poziom innowacyjności w firmach mikro spadł o 6 p.p., a w małych o 11 p.p. Wśród firm średnich innowacje produktowe wdraża 34%, czyli dużo więcej niż w mniejszych przedsiębiorstwach (Wykres 49.).

Innowacje procesowe

Drugim rodzajem innowacji, który jest badany przez Bank od roku 2010 są innowacje procesowe, rozumiane jako wprowadzenie przez firmę nowych lub istotnie ulepszonych metod wytwarzania lub dystrybucji wyrobów i usług.

Tutaj także nastąpił spadek odsetka firm innowatorów – o ponad 4 p.p. To najniższy wynik w historii badań.

Dużo częściej tego typu innowacje wdrażają firmy działające na rynkach międzynarodowych, jednak i w ich przypadku nastąpił spadek odsetka (aż o 12 p.p.).

Tradycyjnie najwięcej innowacji procesowych zostało wdrożonych w branży produkcyjnej i była to jedyna branża, która zanotowała wzrost odsetka takich firm – o ponad 1 p.p (Wykres 50.).

Wykres 50. Firmy wdrażające innowację procesową według województw i branż (wyrażone w %)

Wśród regionów dominuje w tym badaniu opolskie, a najniższy odsetek firm wprowadzających innowacje procesowe odnotowano w lubuskim, podkarpackim i małopolskim.

Aż o 8 p.p. spadł odsetek wśród firm małych i o 4 p.p. wśród mikro. Wśród firm średnich 38% zadeklarowało poniesienie wydatków na innowacje procesowe (Wykres 51.).

Wykres 51. Firmy wdrażające innowację procesową według wielkości firm (wyrażone w %)

Oprócz spadku odsetka innowatorów, zmniejszyły się też wartości nakładów na innowacyjność. O 2 p.p. wzrósł odsetek firm, które realizują najmniejsze inwestycje – od 10 do 100 tys. PLN. Większe nakłady ponoszono w produkcji niż w pozostałych branżach (Wykres 52.).

Wykres 52. Wysokość wydatków na innowacje w ostatnich 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

5% małych firm oraz 22% firm średnich ponosi wydatki na innowacje powyżej 0,5 mln PLN. w przypadku firm mikro dominują niewielkie nakłady to 100 tys. PLN (Wykres 53.).

Wykres 53. Wysokość wydatków na innowacje w ostatnich 12 miesiącach według wielkości firm (wyrażone w %)

W planach firm jest zwiększenie nakładów na innowacje. Ponad połowa badanych firm chce zainwestować od 10 tys. PLN do 500 tys. PLN w innowacyjność. Dotyczy to przede wszystkim branż budownictwa i produkcyjnej (Wykres 54.).

Wykres 54. Wysokość wydatków na innowacje w kolejnych 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

Planowany wzrost nakładów na innowacje dotyczy wszystkich trzech grup firm. Wśród firm średnich w deklaracjach ma nastąpić wzrost o 10 p.p. nakładów najwyższych kwotowo czyli powyżej 0,5 mln PLN (Wykres 55.).

Wykres 55. Wysokość wydatków na innowacje w kolejnych 12 miesiącach według wielkości firm (wyrażone w %)

Nadal absolutnie dominującym źródłem finansowania innowacji są środki własne. Spadł odsetek firm korzystających z kredytu (−3 p.p.). Niewielki udział w finansowaniu innowacji dotyczy środków UE. Z kredytu bankowego najczęściej korzystały firmy budowlane i handlowe (Wykres 56.).

Wykres 56. Źródła finansowania innowacji w ostatnich 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

Zaskakująco duży odsetek średnich firm korzysta z własnych środków w finansowaniu innowacji (jest on niższy od odsetka firm średnich finansujących inwestycje z własnych środków) (Wykres 57.). Mniejszy odsetek firm korzysta z kredytu oraz leasingu. Oznacza to, że ze względu na innowacyjność rozwiązań (wprowadzanie nowych technologii) nie zawsze instytucje finansowe są gotowe na zwiększone ryzyko ich finansowania. Z drugiej strony odsetek firm korzystających z dotacji unijnych (zwłaszcza w średnich) może zawierać spory udział firm korzystających z Kredytu Technologicznego finansowanego przez banki komercyjne i spłacanego częściowo ze środków UE w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój. Kredyt technologiczny jest instrumentem służącym do wdrożenia nowych technologii (posiadanych lub kupowanych przez firmę).

Wykres 57. Źródła finansowania innowacji w ostatnich 12 miesiącach według wielkości firm (wyrażone w %)

Dużo więcej firm planuje korzystać z zewnętrznego finansowania na innowacje – 16% chce zaciągnąć kredyt, a 9% leasing, w obu wypadkach najczęściej budowlanka (Wykres 58.).

Wykres 58. Źródła finansowania innowacji w kolejnych 12 miesiącach według województw i branż (wyrażone w %)

Tradycyjnie już firmy myślą nadal o pozyskiwaniu środków unijnych w większym stopniu niż do tej pory. Odnosi się to do każdej grupy, niemniej jako powiedziano wcześniej w części programów możliwe jest finansowanie tylko dla stosunkowo większych projektów. W przypadku firm mikro i małych zamierzają one także ubiegać się częściej o kredyty bankowe (małe ponad dwa razy częściej) (Wykres 59.).

Wykres 59. Źródła finansowania innowacji w kolejnych 12 miesiącach według wielkości firmy (wyrażone w %)

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Ocena otoczenia biznesu przez firmy

Ostatni podrozdział tej części Raportu jest poświęcony ocenie otoczenia biznesu. W przeciwieństwie jednak do obszarów wcześniej ocenianych przez właścicieli mikro i małych firm, przy czterech pytaniach związanych z otoczeniem biznesu, respondenci dokonywali wyłącznie oceny bieżącego stanu danego zjawiska.

Stosowana była jednakże podobna skala ocen: od „bardzo złej” (50 punktów) przez „ani dobra, ani zła” (100 punktów) aż do „bardzo dobrej” (150 punktów).

Po raz kolejny dla każdego z ocenianych obszarów:

  • jakości usług świadczonych przedsiębiorcom przez lokalną administrację,
  • uciążliwości kontroli działalności gospodarczej,
  • jakości usług doradczych świadczonych przez polskie banki w zakresie kredytów oraz
  • korzyści z przynależności do organizacji biznesowej,

wyliczone indeksy przekroczyły poziom 100 punktów.

Ocena usług lokalnej administracji

Tradycyjnie wysokie są odczyty dla pierwszego z pytań, dotyczącego oceny jakości usług świadczonych przedsiębiorcom przez lokalną administrację, choć nie tak dobre jak w ubiegłym roku. Indeks wyniósł 104,3 punktu, co oznacza spadek o 1,4 punktu (Mapa 10.).

Mapa 10. Ocena jakości usług świadczonych przedsiębiorcom przez lokalną administrację

Najlepsze oceny wystawili swojej administracji przedsiębiorcy z regionów lubuskiego, kujawsko-pomorskiego oraz podkarpackiego. Tylko w jednym z województw – małopolskim, wskaźnik wyniósł poniżej 100 punktów. W tym regionie, a także w świętokrzyskim i pomorskim właściciele firm byli dużo bardziej krytyczni niż w poprzednim badaniu.

Ponownie najlepsze oceny wystawiły administracji lokalnej firmy usługowe. Tym razem najbardziej krytyczne były firmy produkcyjne (Tabela 20.).

Tabela 20. Ocena uciążliwości kontroli działalności gospodarczej według branży

Ocena uciążliwości kontroli działalności gospodarczej

Obniżyła się nieznacznie ocena jeśli chodzi o kolejne z pytań w ankiecie – czyli uciążliwość kontroli działalności gospodarczej.

Wskaźnik dla całej populacji mikro i małych firm wzrósł o niecały punkt do 101,2 punktu. Najwyższe oceny odnotowano w woj. warmińsko-mazurskim. Wskaźnik poniżej 100 punktów osiągnęła ocena w czterech regionach: małopolskim, podkarpackim, lubelskim i łódzkim (Mapa 11.).

Mapa 11. Ocena uciążliwości kontroli działalności gospodarczej

Ocena uciążliwości kontroli obniżyła się w produkcji i handlu. W tej ostatniej branży wskaźnik za ten rok wyniósł poniżej 100 punktów co oznacza nieznaczną przewagę ocen krytycznych (Tabela 21.).

Tabela 21. Ocena uciążliwości kontroli działalności gospodarczej według branży

Usługi doradcze banków

W tegorocznym badaniu odnotowano najwyższą w historii ocenę firm jeśli chodzi o jakość usług doradczych świadczonych przez polskie banki w zakresie kredytów. Wyniosła ona 107 punktu, co oznacza wzrost o 0,6 punktu rok do roku (Mapa 12.).

Mapa 12. Ocena jakości usług doradczych świadczonych przez polskie banki w zakresie kredytów

Pozytywna zmiana dotyczyła oceny wystawionej bankom przez wszystkie branże za wyjątkiem produkcji (Tabela 22.). Najlepszą ocenę wystawiły handlowe.

Tabela 22. Ocena jakości usług doradczych świadczonych przez polskie banki w zakresie kredytów według branży

Przynależność do organizacji biznesowych

Jak to stwierdzono już w poprzednich Raportach, jednym z większych problemów polskiego sektora mikro i małych firm jest ich słaba reprezentacja w organizacjach biznesowych, a co za tym idzie mniejszy wpływ na kierunek polityki gospodarczej prowadzonej przez rząd i samorządy. W tegorocznym badaniu nic się nie zmieniło pod tym względem – jedynie 6% właścicieli przedsiębiorstw potwierdziło przynależność do organizacji biznesowych (spadek o 1 p.p. rok do roku) (Wykres 59.).

Wykres 59. Przynależność do organizacji biznesowych według wielkości firm (wyrażone w %)

Najwięcej firm należących do organizacji biznesowych działa w województwie lubelskim, zachodniopomorskim, śląskim i kujawsko-pomorskim (Wykres 60.).

Wykres 60. Przynależność do organizacji biznesowych według województw i branż (wyrażone w %)

Wraz z wielkością firmy częściej dostrzegają korzyści z przynależności do organizacji biznesowych. W przypadku małych odsetek wyniósł 11%, a średnich 25%.

Mapa 13. Ocena korzyści z przynależności do organizacji biznesowej

Spośród branż najlepiej w tym roku o korzyściach z przynależności do organizacji biznesowej mówili przedsiębiorcy z branży produkcyjnej (Tabela 23.). Najniższą ocenę wystawili przedsiębiorcy z branży handlowej (spadek wskaźnika rok do roku).

Tabela 23. Ocena korzyści z przynależności do organizacji biznesowej według branży

Usługi zewnętrzne

Co roku Bank bada korzystanie przez mikro i małe przedsiębiorstwa z usług firm zewnętrznych przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Skłonność przedsiębiorców do outsourcingu rośnie. Według deklaracji, jedynie 37% (rok temu 34%) właścicieli mikro i małych firm nie korzysta z usług firm zewnętrznych (Wykres 61.). W stosunku do poprzedniego badania, zwiększył się z kolei odsetek firm, które regularnie korzystają z takich usług – z 43% do 45%.

Wykres 61. Korzystanie z usług firm zewnętrznych przy prowadzeniu działalności gospodarczej według województw i branż (wyrażone w %)

Na pytanie o korzystanie z outsoursingu zdecydowanie negatywną odpowiedź najczęściej dały firmy mikro (37%), a najrzadziej firmy średnie (27%). Regularnie natomiast najczęściej zadania zlecają na zewnątrz firmy małe (Wykres 62.).

Wykres 62. Korzystanie z usług firm zewnętrznych przy prowadzeniu działalności gospodarczej według wielkości firm (wyrażone w %)

Przedsiębiorstwa, które zadeklarowały, że regularnie lub od czasu do czasu korzystają z usług firm zewnętrznych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, są pytane o rodzaj świadczonych usług.

Tegoroczne odpowiedzi na tak postawione pytania są przedstawione w Tabeli 24. Od samego początku niekwestionowanym liderem są usługi księgowo-podatkowe. Aż 84% (w ubiegłym roku 85%) ankietowanych firm korzysta z tych usług. W pozostałych obszarach odsetek firm korzystających z outsourcingu obniżył się.

Tabela 24. Usługi świadczone przez firmy zewnętrzne w podziale na województwa i branże

W przypadku firm średnich dużo rzadziej korzystają one z outsoursingu usług księgowych. Częściej za to zlecają na zewnątrz działania związane marketingiem i reklamą, doradztwem i konsultingiem oraz pracami badawczo-rozwojowymi (Tabela 25.).

Tabela 25. Usługi świadczone przez firmy zewnętrzne w podziale na wielkość firm

Bariery

Począwszy od roku 2012, ostatnie pytanie w ankiecie dotyczy barier rozwojowych firm. Przedsiębiorcy są proszeni o skwantyfikowanie 15 barier w skali od 1 (brak bariery) do 5 (bardzo ważna bariera). Dla każdej z barier można wyliczyć wartość liczbową – im jest ona wyższa, tym dana bariera stanowi większy problem dla przedsiębiorcy.

Tegoroczna średnia wartość barier rozwoju wynosi 2,70 pkt i zmniejszyła się w porównaniu do ubiegłego roku (Wykres 63.).

W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych, średnia wartość barier rozwojowych od trzech lat jest poniżej średniej dla wszystkich firm. Dla takich firm mniejszą barierą są np. szara strefa, niska rentowność, koszty pracy, korupcja, czy konkurencja innych firm. Częściej za to wskazywały na czynniki makroekonomiczne (np. stopy procentowe czy kursy walut).

Wykres 63. Średnia wartość barier rozwoju w latach 2012–2018 dla wszystkich badanych mikro i małych firm oraz dla firm działających na obszarze międzynarodowym

Struktura barier nie zmienia się. Nadal największym problemem pozostaje wysokość podatków (3,75 pkt., wzrost o 0,06 pkt. w stosunku do wyniku z roku ubiegłego; Wykres 64.). Na kolejnych miejscach są koszty pracy (spadek o 0,15 punktu), obciążenia biurokratyczne (wzrost o 0,10 punktu) oraz przepisy prawne (wzrost o 0,10 punktu). Średnia ocena barier każdego z tych czterech obszarów wynosi ponad 3 punkty. Obciążenia biurokratyczne okazały się barierą, która najbardziej wzrosła w porównaniu do ubiegłego roku.

Wykres 64. Bariery rozwoju mikro i małych firm (wyrażone w %)

Są też obszary, które są mniej uciążliwe niż rok temu – konkurencja innych firm, popyt na towary i usługi czy niska rentowność działalności, które można odnieść do bardzo dobrej koniunktury gospodarczej w roku 2018.

Sytuacja w ocenie barier nie jest jednak taka sama w poszczególnych branżach. Średni wskaźnik barier dla produkcji oraz budownictwa wzrósł, tymczasem dla handlu i usług spadł.

Na wysokość podatków najczęściej wskazywały w tym badaniu firmy handlowe. W przypadku kosztów pracy najbardziej odczuwały je jako barierę firmy produkcyjne (wzrost o 0,13 punktu) i budowlane (spadek o 0,05 punktu), podobnie było w przypadku przepisów prawnych i obciążeń biurokratycznych. Na kwalifikacje pracowników najczęściej narzekały firmy budowlane, na zatory płatnicze firmy produkcyjne, a na konkurencję na rynku handel. Popyt na usługi nie był ważnym problemem w tym roku w budownictwie (spadek aż o 0,45 punktu). Na niską rentowność działalności jako problem wskazywały przeważnie firmy produkcyjne, a na szarą strefę i korupcję budownictwo.

Porównując firmy według wielkości najwyższy wskaźnik barier miały firmy małe (3,01 punktu), w następnej kolejności średnie (2,87 punktu), a najniższy firmy mikro (2,70 punktu).

Jedyną barierą, na którą mikro firmy zwracały uwagę częściej od innych była wysokość podatków. Firmy średnie miały najwyższy wskaźnik barier w przypadku konkurencji innych firm, popytu na produkty i usługi, korupcję, sądownictwo gospodarcze oraz czynniki makroekonomiczne.

Takie bariery jak koszty pracy, przepisy, biurokracja, kwalifikacje pracowników, zatory płatnicze, czy niska rentowność wskazywane były najczęściej przez firmy małe.

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Podsumowanie

Zakres badania

Bank Pekao przygotował już po raz dziewiąty Raport o sytuacji firm w Polsce. Do tej pory badane były wyłącznie firmy mikro i małe. Obecna edycja zawiera również wyniki badania dla firm średnich.

W celu porównywalności wyników z poprzednimi edycjami główne indeksy oparte są o badanie firm mikro i małych (6946 firm), a wyniki dla firm średnich (502 firmy) pokazywane są osobno wraz z porównaniem ich oddzielnie do firm mikro oraz małych.

Ogólny wskaźnik koniunktury

Ogólny Wskaźnik Koniunktury w 2018 roku wyniósł 100,4 punktu. Oznacza to, że statystycznie wśród polskich przedsiębiorców było więcej optymistów niż pesymistów, jednakże przewaga ta była niewielka, biorąc pod uwagę, że wskaźnik wyniósł zaledwie 0,4 punktu ponad poziom neutralny 100 punktów.

Ogólny Wskaźnik obniżył się w stosunku do poprzedniego badania o 0,4 punktu (w rzeczywistości, ze względu na zaokrąglenia różnica wynosi blisko 0,5 punktu). Oznacza to, że nastroje przedsiębiorców generalnie nieznacznie spadły.

Są one jednak nadal relatywnie wysokie, ponieważ tegoroczny wskaźnik jest drugim najwyższym w historii badań. Tylko w dwóch edycjach (obecna i poprzednia) wskaźnik wyniósł powyżej 100 punktów. Różnica pomiędzy tegorocznym wynikiem a najniższym odczytem z 2012 r. wynosi aż blisko 11 punktów.

Najlepsze odczyty Ogólnego Wskaźnika Koniunktury miały miejsce w województwie świętokrzyskim (najwyższy wzrost rok do roku), podkarpackim i lubelskim. Najniższy poziom wskaźnika odnotowano w łódzkim i mazowieckim.

Wskaźnik koniunktury w firmach działających na rynkach międzynarodowych był wyższy od średniej dla wszystkich firm.

W 2018 r. najbardziej optymistyczne były firmy średnie. Najniższy wskaźnik prognoz dotyczy firm małych. Najsłabiej ostatnie 12 miesięcy oceniły firmy mikro. Spośród branż najlepsze nastroje panowały w budownictwie, jednak po raz pierwszy wskaźnik prognoz (choć nadal wysoki), jest niższy od wskaźnika za ubiegłe 12 miesięcy. Oznacza to, że ostatni rok firmy budowlane oceniły bardzo dobrze, ale nie są pewne czy aż tak dobra koniunktura utrzyma się w kolejnym roku.

Rekordowy rok 2018

Rekordowym wynikiem tegorocznego badania jest ocena ostatnich 12 miesięcy – wskaźnik ten wzrósł rok do roku o 0,6 punktu, wyniósł 100,1 punktu i jest najwyższym odczytem w ciągu dziewięciu lat badań. Po raz pierwszy też w historii wskaźnik ten przekroczył próg 100 punktów. Rok 2018 (w ocenie dokonanej we wrześniu i październiku 2018) był więc najlepiej ocenianym rokiem na przestrzeni ostatnich dziewięciu lat.

Prognozy ze znakiem zapytania

Indeks dotyczący prognoz spadł o 1,6 punktu i wyniósł 100,6 punktu. Mimo spadku wskaźnika, liczba optymistów była statystycznie większa (minimalnie) od liczby pesymistów. Po raz pierwszy w historii badań ocena perspektyw obniżyła się rok do roku, podczas gdy wskaźnik za ostatnie 12 miesięcy jest wyższy niż w poprzednim badaniu. Właściciele firm uznali, że rok 2018 był najlepszym z ostatnich dziewięciu lat, a podobna dobra koniunktura w kolejnym roku nie jest już tak pewna.

Wskaźnik koniunktury vs PKB

Sprawdziły się dobre prognozy przedsiębiorców z ubiegłego roku. Dobre nastroje korelowały ze wzrostem PKB. Obecne prognozy przedsiębiorców przewidują spadek nastrojów i są spójne z tendencjami obserwowanymi w skali makroekonomicznej. Perspektywy gospodarcze na świecie i w Polsce pogarszają się, a wzrost PKB będzie prawdopodobnie istotnie niższy.

Porównanie rok do roku badanych obszarów

Wskaźnik koniunktury przedsiębiorstw obniżył się przede wszystkim w wyniku niższej niż w ubiegłym roku oceny sytuacji gospodarczej oraz sytuacji branży. Właściciele firm niżej ocenili także sytuację swoich firm, wynik finansowy oraz wielkość zatrudnienia. Lepiej niż w ubiegłym roku ocenione zostały przychody, okres oczekiwania na zapłatę oraz dostępność do finansowania.

Ocena sytuacji polskiej gospodarki

W tegorocznym badaniu nastąpiły spadki w ocenie sytuacji gospodarczej, choć trzeba zauważyć, że Wskaźnik oceny gospodarki i tak należy uznać za wysoki, ponieważ był to drugi najwyższy odczyt w 9-letniej historii badań. Gospodarka ogólnie najlepiej została oceniona w województwie świętokrzyskim i podkarpackim, najniżej w mazowieckim. Firmy działające poza granicami kraju są bardziej krytyczne jeśli chodzi o polską gospodarkę niż firmy działające na rynku lokalnym, regionalnym lub krajowym. Najwyżej sytuację gospodarczą oceniły firmy średnie. Perspektywy najbardziej krytycznie oceniają firmy małe.

Ocena sytuacji w branżach

Średni wskaźnik oceny tego obszaru obniżył się o 0,8 punktu w porównaniu z ub. rokiem, ale i tak jest on drugim najwyższym odczytem we wszystkich dziewięciu latach badawczych. Po raz pierwszy ocena perspektyw jest niższa od oceny dotychczasowej sytuacji.

W branży produkcyjnej ostatnie 12 miesięcy zostało ocenione niżej niż w poprzednim badaniu. Jednak wskaźnik 96,2 punktu jest drugim najwyższym w historii badań. Firmy produkcyjne są bardziej ostrożne w oczekiwaniach na rok 2019.

W usługach oraz w handlu rok 2018 był najlepszym w ciągu ostatnich dziewięciu lat badań. Po raz pierwszy jednak wskaźnik prognoz na kolejne 12 miesięcy jest niższy od oceny ostatnich 12 miesięcy. Właściciele firm usługowych i handlowych uznali, że tak dobra sytuacja jak w 2018 może się nie powtórzyć w kolejnym roku.

W branży budowlanej ostatnie dwa lata były okresem bardzo dobrej koniunktury. Wskaźnik oceny ostatnich 12 miesięcy w 2017 osiągnął rekordowe 106,1 punktu, a w 2018 niewiele mniej, bo 105 punktów. To jedyne przypadki wskaźnika branż, gdy przekroczył on 100 punktów. Branża budowlana oczekuje jednak pewnego pogorszenia sytuacji w kolejnych 12 miesiącach.

Wskaźnik 98,9 punktu jest nadal wysoki, wskazuje jednak na ostrożność w oczekiwaniach na 2019 rok. Najlepiej sytuację w swoich branżach oceniły firmy średnie, a najsłabiej firmy małe.

Sytuacja firmy

Wskaźniki związane bezpośrednio z działalnością firmy są tradycyjnie wyższe niż indeksy dotyczące oceny ogólnej sytuacji gospodarczej oraz oceny sytuacji branży. Rok 2018 był rekordowy (102,2 punktu) jeśli chodzi o ocenę sytuacji firmy. Prognozy na rok 2019 są nadal bardzo dobre – optymistyczna większość oczekuje poprawy sytuacji (103,4 punktu).

Firmy działające na rynkach międzynarodowych oceniają swoją sytuację lepiej niż firmy operujące tylko w kraju.

Najlepiej swoją sytuację oceniły firmy budowlane (ale mają ostrożniejsze prognozy), najsłabiej firmy handlowe (ale prognozują wzrost nastrojów).

Najlepiej swoją sytuację oceniły firmy średnie, najsłabiej firmy małe.

Ocena przychodów i wyniku finansowego

Ocena przychodów oraz wyniku finansowego w ostatnich 12 miesiącach osiągnęła najwyższy poziom w ciągu dotychczasowych 9 lat badań. Prognozy są wysokie, jednak nieco mniej optymistyczne niż w poprzednim badaniu.

W tegorocznym badaniu po raz pierwszy wskaźnik oceny przychodów był wyraźnie wyższy od wskaźnika wyniku finansowego. Wysoki wzrost przychodów firm nie spowodował równie dużego wzrostu zysków.

W obu wskaźnikach wyraźnie najlepsze były odczyty dla firm działających na rynkach międzynarodowych.

Najwyższa ocena przychodów i zysków miała miejsce w przypadku firm średnich, a najniższa w przypadku firm małych.

Ostatnie 12 miesięcy to najwyższa ocena przychodów w budowlance, perspektywy jednak najlepiej widzą firmy produkcyjne. Wynik finansowy najwyżej oceniają firmy budowlane. W obu wskaźnikach najniższe oceny miały miejsce w handlu, ale zaobserwowano wzrost nastrojów w porównaniu do poprzedniego badania.

Oczekiwanie na zapłatę

Ocena poprzednich 12 miesięcy wzrosła i osiągnęła rekordowy poziom 97,5 punktu. Niższe od średniej oceny wystawiły firmy działające poza granicami kraju. Najlepsze odczyty miała branża handlowa, najniższe budowlanka i produkcja. Ponownie najlepiej sytuację oceniły firmy średnie, a najsłabiej firmy małe.

Zatrudnienie

W 2018 ocena zatrudnienia w ostatnich 12 miesiącach osiągnęła rekordowy poziom, co oznacza, że chęć do zatrudnienia w 2018 w sektorze mikro i małych firm była najwyższa w historii dziewięciu lat badań. Przedsiębiorcy są nadal optymistyczni jeżeli chodzi o zwiększenie zatrudnienia, choć perspektywy nie są aż tak optymistyczne jak w ubiegłym roku. Najwyższe odczyty miały miejsce w przypadku firm o zasięgu międzynarodowym oraz firmy średnie. W przyszłym roku najczęściej chcą zatrudniać firmy budowlane.

Ocena dostępności finansowania zewnętrznego

W obecnym badaniu ocena dostępności zewnętrznego finansowania w ostatnich 12 miesiącach osiągnęła najwyższy dotąd poziom. Zgodnie z oczekiwaniami sytuacja w 2019 r. ma być stabilna.

Lepiej od krajowych dostęp do finansowania oceniają firmy działające poza granicami kraju. Najlepszy wskaźnik wśród firm miały firmy średnie.

Odsetek firm korzystających z finansowania zewnętrznego spadł o 3,6 p.p. W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych korzystają one częściej z kredytu na działalność, co wiąże się z tzw. finansowaniem eksportu.

Środki własne dominują w przypadku mikro firm. Odsetek małych firm korzystających z zewnętrznych środków wynosi blisko połowę. W przypadku firm średnich zaledwie 28% mówi o korzystaniu wyłącznie z własnych środków.

O niechęci do zadłużania mówią najczęściej firmy małe i mikro. W tych dwóch grupach wyższe są odsetki firm wskazujących na brak możliwości skorzystania z zewnętrznych źródeł (odpowiednio 11% i 8%). Ta przyczyna jest bez większego znaczenia dla firm średnich (3%).

Inwestycje

Odsetek inwestujących mikro i małych firm w ostatnich 12 miesiącach, obniżył się w porównaniu do ubiegłego roku. Za każdym razem firmy działające na obszarze międzynarodowym inwestują dużo częściej od średniej dla wszystkich firm.

Spośród branż najwyższy odsetek inwestujących firm miał miejsce w sektorze budownictwa. W tej branży nastąpił także wzrost rok do roku o 2 punkty procentowe. Na drugim miejscu jest produkcja, ale w tym przypadku mniej firm niż w poprzednim badaniu deklarowało ponoszenie wydatków inwestycyjnych. Obniżenie odsetka miało miejsce w handlu i usługach.

Głównym źródłem finansowania inwestycji były środki własne. O 1 p.p. wzrósł odsetek firm korzystających z kredytu inwestycyjnego. Nadal bardzo duży udział w finansowaniu środków trwałych ma leasing 16%. Wraz z wielkością firmy spada ograniczenie się wyłącznie do własnych środków przy inwestycjach, a rośnie wykorzystanie źródeł zewnętrznych. Zarówno kredyt jak i leasing dużo częściej wykorzystywane są przez firmy małe i średnie. Zwraca też uwagę 16% średnich firm deklarujących korzystanie z dotacji UE, podczas gdy dla mikro i małych odsetek ten jest znikomy.

Innowacyjność

W tegorocznym badaniu nastąpił znaczący spadek odsetka innowatorów – tylko 19,9% firm zadeklarowało wprowadzenie innowacji produktowych w ostatnich 12 miesiącach, a 13% innowacji procesowych. To najniższy wynik w historii badań. W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych, odsetek innowatorów jest dużo wyższy od średniej dla wszystkich firm. Odsetek ten rośnie także wraz z wielkością firmy.

Ocena otoczenia biznesu przez mikro i małe firmy

Po raz kolejny wysoko ocenione zostało otoczenie biznesu – lokalna administracja, jakość doradztwa bankowego, intensywność uciążliwości kontroli gospodarczej oraz przynależność do organizacji biznesowej. Ta ostatnia pozycja mimo wysokiej oceny jest jednak niewykorzystaną możliwością polskich firm – zaledwie 6% firm zadeklarowało przynależność do jakiejś organizacji.

Usługi zewnętrzne

Skłonność przedsiębiorców do outsourcingu rośnie. Według deklaracji, jedynie 37% (rok temu 34%) właścicieli mikro i małych firm nie korzysta z usług firm zewnętrznych.

Bariery

Tegoroczna średnia wartość barier rozwoju wynosi 2,70 pkt. i zmniejszyła się w porównaniu do ubiegłego roku. Struktura barier nie zmienia się. Nadal największym problemem pozostaje wysokość podatków. W przypadku firm działających na rynkach międzynarodowych, średnia wartość barier rozwojowych od trzech lat jest poniżej średniej dla wszystkich firm. Na kolejnych miejscach są koszty pracy, obciążenia biurokratyczne oraz przepisy prawne.

Pobierz ten artykuł

Pobierz

Uprzejmie informujemy, że w ramach naszej witryny używamy plików cookies w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie oraz w sposób dostosowany do Twoich indywidualnych preferencji. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień oznacza, że akceptujesz otrzymywanie plików cookies. Zmiany ustawień dla plików cookies możesz dokonać w każdym momencie użytkowania serwisu.
Zgadzam się na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym poprzez profilowanie, oraz w celach analitycznych, moich danych osobowych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania ze stron internetowych, serwisów i innych funkcjonalności, w tym zapisywanych w plikach cookies, przez Bank Pekao S.A. w celu marketingu produktów i usług podmiotów trzecich oraz i przez podmioty współpracujące z Bankiem w tym podmioty z grupy kapitałowej Banku oraz Zaufanych partnerów. 

Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Przyjmuję do wiadomości, że mogę  w dowolnym momencie wycofać tę zgodę np. poprzez jej odznaczenie pod klauzulą informacyjną cookies, znajdującą się na stronie. Wycofanie przeze mnie zgody nie ma wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie mojej zgody przed jej wycofaniem.

Podstawowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych
Administrator danych
Bank Polska Kasa Opieki S.A.
Podmioty z Grupy Kapitałowej Banku - pełna lista dostępna jest tutaj
Zaufani Partnerzy - pełna lista dostępna jest tutaj

Cele przetwarzania danych
1. Marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne
2. Świadczenie usług Banku
3. Dopasowanie treści witryn internetowych Banku do Twoich zainteresowań
4. Wykrywanie botów i nadużyć w usługach Banku
5. Pomiary statystyczne i udoskonalenie usług Banku

Podstawy prawne przetwarzania danych
1. Marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne, dotyczący produktów lub usług Banku - prawnie uzasadniony interes Banku
2. Marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne, dotyczący produktów lub usług podmiotów trzecich (podmioty z grupy kapitałowej Banku oraz Zaufani Partnerzy) - Twoja dobrowolna zgoda
3. Usługi Banku - niezbędność przetwarzania danych osobowych do wykonania umowy
4. Pozostałe cele - Uzasadniony interes Banku

Odbiorcy danych
Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora, w tym agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa Podmioty z grupy kapitałowej Banku oraz Zaufani Partnerzy.

Prawa osoby, której dane dotyczą
Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych; sprzeciwu wobec przetwarzania, inne prawa, o których mowa w szczegółowej informacji o przetwarzaniu danych.

Więcej szczegółów
Klauzula Informacyjna Cookies
Polityka prywatności

Polityka prywatności Akceptuję